Gündemin tepesine euro/dolar paritesi oturdu. Herkes bir şeyler yazıyor, söylüyor. Aslında moda konulara uzak durmayı severim. Daha popüler olmadan ya da popülerliği azaldıktan sonra yazmayı tercih ederim.

Sevgili dostum Ege Cansen buna "züppelik" diyor. Genel akımın tersine yatmaktan zevk aldığımı söylüyor. Haksız diyemiyorum. Ne yapalım, o kadar kusur kadı kızında bile olurmuş...

İktisatçıların özellikle kısa dönemde döviz kurunu tahmin etmekte çok zorlandıkları bilinir. Kur hareketlerine reel ekonomi, yani dış ticaret ve cari işlemler dengesi açısından bakma eğilimleri yüksektir. Sık ve çok yanılırlar

Ben de kolayına kaçtım. Gelecek belirsiz ama geçmiş biliniyor dedim. Eldeki verilere excel programının sağladığı zengin olanakları uyguladım. Son yirmi küsur yılda paritedeki dalgalanmanın resmini çektim.

DM'den euroya parite
Euronun fiilen tedavüle girmesi Ocak 2002'dir. Ancak, o tarihten üç yıl önce, Ocak 1999'da kaydi para olarak hayata atılmıştı. Ocak 1999'dan önce euro diye bir para birimi yoktu. Alman Markı, Fransız Frangı, İtalyan Lireti vs. ülke paralan vardı.

Şöyle bir yöntem izliyoruz. Alman Markı' nı euroya dönüştüren parite "euro = 1.948 DM" olarak saptanmıştı. Bunu kullanarak daha önceki Alman Markı değerlerini euroya dönüştürebiliyoruz.

Gazetedeki köşemde yayımlanan grafik Ocak 1980'den bugüne euro/dolar paritesinin seyrini gösteriyor. Düz çizgi aylık ortalamaları, kesikli çizgi ise 2.5 yıllık ortalamaları veriyor. Tanım icabı aylık bakılınca parite daha oynak duruyor.

Ne görüyoruz? Parite 1980'lere 1.05-1.10 civarında giriyor. Bu da "dolar = 1.90 DM" kuruna tekabül ediyor. Ancak dolar 1982'den itibaren inanılmaz hızla değerleniyor. Mart 1985'de "euro= 0.59 dolar" paritesine varılıyor. Yani dolar 3.31 DM'ye çıkıyor.

Bir sonraki tepe tam on yıl sonra, Nisan 1995'te gerçekleşiyor. Bu kez "euro = 1.42 dolar" oluyor. Dolar 1.38 DM'ye geriliyor. On yılda doların euro (ya da mark) karşısında yüzde 70 değer kaybettiğine özellikle dikkatinizi çekerim.

Parite daha çok dalgalanır
Bu grafiğin bir de günlük olanını düşünün. Paritenin ne kadar oynak olduğu daha da belirgin hale geliyor. İnsanoğlu bu bakıma çok ilginçtir. Her dalgalanmayı sanki ilk kez gibi yaşar. Geçmiş deneyimleri çabuk unutur.

Örneğin 1995'ten 2001'e kadar paritenin genel eğilimi doların değer kazanması yönünde idi. Uzun uzun nedenleri açıklanırdı. Şimdi eğilim tersine döndü. Dolar değer kaybediyor. Gene uzun uzun nedenleri anlatılıyor.

Geçmiş gelecek için bir işaret ise, aşağıdaki grafiğin anlamı çok açıktır. Doların her çıkışı düşüşle, her düşüşü çıkışla sonuçlanmaktadır. Bu basit gerçeği hatırlatırım. Aklınızın bir kenarına koyun.