Zenginin parası züğürdün çenesini yorarmış. Özdeyiş, güçlünün laflarına da çok uyuyor. Başkan Obama Türkiye’de kaldığı 48 saat içinde kamuya açık birkaç konuşma yaptı. Ne dediği ve demediği, derken neyi kastettiği vs. bizi daha çok yoracağa benziyor.

IMF Başkanı ilginç bir çıkış yaptı. Şu sıralarda çok sıkışan Doğu Avrupa ülkelerine bir an önce kendi paralarını bırakıp euroya geçmelerini tavsiye etti. “Tek taraflı da yapabilirsiniz” dedi. Gruba Türkiye’nin dahil olup olmadığını anlamadık. Bu konuyu severim. Fırsat bulduğumda ele alacağım.

Dün Şubat sanayi üretimi verileri açıklandı. Beklentilerden kötü çıktı. Sanayi üretimininin Ocak’tan Şubat’a düştüğü görülüyor. En azından reel ekonominin dibe vurma tarihinin Ocak olmadığını öğrendik.

Küresel krizde dip noktayı bulduk mu? Rivayetler muhtelif. Mahfi Eğilmez’in yalancısıyım. Nouriel Roubini’ye de sormuşlar. Cevabı “Merak etmeyin, dibe vurunca ben size haber veririm” olmuş. Sizlerle paylaşmak istedim.

Makine-teçhizat yatırımları

Milli gelir verilerine bakmaya devam ediyorum. Son çeyrekte yaşanan küçülmeye en büyük katkıyı özel kesim yatırım harcamalarındaki çöküşün yaptığını gördük. Yatırımların konjonktürdeki önemine daha önce değinmiştim.

Milli gelir muhasebesinde özel kesim yatırım harcamaları ikiye ayrılıyor: Makine-teçhizat ve inşaat. İkincisine konut, ofis, alışveriş merkezi, depo, fabrika, liman vs. tüm özel kesim yapılarının inşaat harcamaları giriyor.

İlki ise özel kesimin tüm makine-teçhizat harcamalarını kapsıyor. Akla hemen fabrika ve makineler geliyor. Ama binalarda asansör, yürüyen merdiven, havalandırma, raf ve depolama sistemleri vs. bu kaleme giriyor. Keza tüm ulaştırma araçlarını da kapsıyor.

Özel kesim makine-teçhizat yatırımlarının milli gelirdeki payı küçüktür. Ancak konjonktür açısından kritiktir. Çünkü iç talebin en oynak kalemidir. Çok büyük dalgalanmalara müsaittir.

Nedenini tahmin etmek kolaydır. Satışlar düşünce sektörlerde fazla kapasite oluşur. Kârlı yatırım fırsatı ortadan kalkar. Doğal olarak firmalar hızla yatırım planlarını rafa kaldırır. Makine-teçhizat alımlarını durdurur. Harcamalar çöker.

Tüketimle karşılaştırma

Aşağıdaki grafik olayın kavranmasını kolaylaştırıyor. 2004-2008 arasında çeyrek bazında mevsimlik etkiden arındırılmış özel makine-teçhizat yatırımlarını özel tüketimle karşılaştırıyoruz. 2004’ün ilk çeyreğini baz alan bir endeks kullanıyoruz.

2004-2007 arasında ikisi de yükseliyor. Ama özel yatırımdaki artış çok daha güçlü oluyor. İkisi de 2007 sonunda tepe noktasına ulaşıyor. 2008 boyunca ikisi de geriliyor. Ama özel yatırımda düşüş çok daha sert oluyor. Özel tüketim 2007 yazındaki düzeyine iniyor. Özel makine-teçhizat yatırımları ise 2005 başına geri dönüyor.

Şimdi soralım. Yatırımları son dönemde hangi etken düşürdü? Mali krizin yol açtığı finansman (kredi) yetersizliği mi? Yoksa satışların düşmesi sonucunda kârlı yatırım fırsatlarının kaybolması mı? İktisat politikası açısından kritik bir sorudur. Geri döneceğim.