ABD dördüncü çeyrek milli gelir revizyonu Cuma günü açıklandı. İlk tahmindeki yüzde 3.8 (yıllandırılmış) küçülmenin yüzde 5.2’ye çekilmesi bekleniyordu. Yüzde 6.2 çıktı. Üçüncü çeyreğe kıyasla üretimin yüzde 1.5 gerilediği anlamına geliyor.

Küresel kriz Doğu Avrupa ekonomilerini vurmaya başladı. Avrupa bankalarının bu bölgedeki büyük riskleri AB’yi desteklemek zorunda bırakıyor. The Economist’in bu hafta kapak konusu: “Avrupa’yı parçalayacak bir fatura”.

Uluslararası yatırımcı kuruluşların haritasında Türkiye Doğu Avrupa ülkeleri ile aynı bölgede yer alır. Dolayısı ile şu sıralarda TL’nin geleceği üstüne raporlar arttı. Çoğunda kısa dönemde volatilitenin artacağı öngörülüyor.

Buna karşılık uzun dönem için fikir birliği yok. Geri planda TL’nin denge değerine yönelik farklı hesaplar yatıyor. Bugünkü kur düzeyine rekabetçi diyenler var. Yüzde 20-30 aşırı değerli diyenlere de raslanıyor. Uzun dönem kur tahminleri ona göre değişiyor.

İthalatta sürpriz düşüş

2009’un ilk (Ocak) dış ticaret verileri TÜİK tarafından açıklandı. Şu sıralarda her yeni veriyi önemsiyoruz. Mutlaka bizi şaşırtan bir şeyler çıkıyor. Satır aralarını okumaya, yeni eğilimleri yakalamaya çalışıyoruz.

İhracatçı birliklerinden (TİM) derlenen bilgiler Ocak ihracatı hakkında bir fikir vermişti. 7.6 milyar dolar bekliyordum. 7.9 milyar dolar çıktı. Geçen yılın Ocak ihracatı ise 10.6 milyar dolardı. 2.7 milyar dolar (yüzde 26) azalmış.

İthalatın da düştüğünü biliyorduk. 10.2 milyar dolar tahmin etmiştim. 1 milyar dolar sapma ile 9.2 milyar dolar geldi. Doğrusu sürpriz oldu. Geçen yılın Ocak ithalatı 16.3 milyar dolardı. 7.2 milyar dolar (yüzde 43) azalmış.

Dolayısı ile dış ticaret açığı beklediğimin çok üzerinde küçülmüş. Geçen yıl 5.2 milyar dolar iken bu yıl 1.4 milyar dolara (yüzde 76) gerilemiş. İhracatın ithalatı karşılama oranı da yüzde 65’den yüzde 85’e yükselmiş.

Parite değişimi dolar bazında karşılaştırmaları bozuyor. Geçen yıla kıyasla dolar euro karşısında yüzde 11 değer kazanmış. Yani euro cinsinden ihracat ve ithalattaki düşüş o oranda daha küçük oluyor.

Eğilimler

Eğilimleri daha iyi görebilmek için iki işlem yapıyoruz. Önce verileri “0.5 $ + 0.5 Euro” döviz sepetine dönüştürüyoruz. Sonra mevsimlik etkiyi temizliyoruz.

İhracat Ekim’e kadar yüksek seyrediyor. Kasım’da sert bir düşüş oluyor. Sonra o düzeyde kalıyor. Yani Kasım, Aralık ve Ocak aylarında ihracat 2007 ortalamasının yüzde 6 altında ama istikrarlı seyrediyor.

İthalat Temmuz’da zirveye çıkıyor. Ağustos Eylül ve Ekim’de her ay biraz azalıyor. Kasım’dan itibaren adeta serbest düşüşe geçiyor. Ocak’ta 2007 ortalamasının yüzde 33 altına iniyor. İthalatın ne zaman ve hangi düzeyde dibe vuracağına dair bir işaret gözükmüyor.

Bu eğilimleri nasıl tefsir edebiliriz? İyi haber: görünür gelecekte dış açık sorunu gündemden düşmüştür. Kötü haber: iç talepteki daralma karamsar tahminlerin bile ötesindedir. Maalesef dış açık sorunu ekonominin küçülmesi ile çözülmektedir.