Son mali türbülans cari işlemler açığına olan ilgiyi bir miktar azalttı. Nedenini tahmin etmek çok zor değil. Önümüzdeki dönemde dış denge dinamiğini olumlu yönde değiştirecek etkenlerin güçlendiği düşünülüyor.

Biri fiyat diğeri miktar etkisidir. TL'nin değer kaybı kısa dönemde olmasa da orta dönemde ihracat artış hızını mutlaka yükseltir. Buna karşılık ithalata azaltıcı etkisi kısa dönemde de ortaya çıkar. Yani kurdaki hareket sonucunda dış ticaret açığı önce duraklar. Sonra gerilemeye başlar.
Kısa dönemde çok daha güçlü etki iç talep balonunun sönmesinden gelir. İç taleple birlikte ithalatın da hızlı bir düşüşe girmesi ile çalışır. Daha açık söyleyelim. Resesyonun derinliğine bağlıdır. Dış ticaret açığı azaldıkça cari işlemler açığı da küçülür.

Dış açığın yapısı
Merkez Bankası Nisan sonu itibariyla ödemeler dengesi verilerini yayınladı. Ana eğilimler bir süredir belirginlik kazandığı için sürpriz yoktu. Cari işlemler dengesi verilerinin analitik bir özeti aşağıdaki tabloda yer alıyor.

İlk iki sütunda Ocak-Nisan dönemi için 2005 ve 2006 sonuçları var. Üçüncü ve dördüncü sütun değişimi milyar dolar ve yüzde olarak gösteriyor. Son sütunda ise Nisan itibariyla yıllık değerler veriliyor.

Dış dengedeki bozulmanın tümü ile ithalatın ihracattan daha hızlı artmasından kaynaklandığı biliniyor. Bavul ve altın ticaretini de kapsayan mal ticareti açığı 8.8 milyar dolardan 12.8 milyar dolara tırmanıyor. Artış 4 milyar dolar ya da yüzde 45 oluyor.

Hizmet dengesinde 100 milyon dolar bozulma, işçi dövizlerin yansıtan transferlerde aynı miktarda artış var. Bu durumda dış hesapların "faiz dışı denge" muadili "mal-hizmet-transfer açığı" 4 milyar dolar ya da yüzde 59 artıyor.

Bu arada yıllık bazda "mal-hizmet-transfer açığının" 21.3 milyar dolara yükseldiğini kaydedelim. Türkiye son bir yılda sattığı mal ve hizmetlerden bu kadar daha fazla mal ve hizmeti yurt dışından satın almış.

Bir bilmece daha
Faiz gelir ve giderleri artı temettüler! kapsayan yatırım dengesinde ilginç bir gelişme oluyor. Türkiye'de bu kalem bilinen nedenlerle hep açık verir. Ancak 2006'nın ilk dört ayında açık 200 milyon dolar azalıyor.

İşte size bir bilmece daha. Türkiye'ye bu kadar yabancı kaynak giriyor. Ama Türkiye'nin bunlara ödediği net kazanç yükselecek yerde azalıyor. Bu işe benim aklım ermedi. Bu kalemi epeydir yakından izliyorum. İleride çözümü açıklarım.

Hepsini toplayınca cari işlemler açığına ulaşıyoruz. 2005'te 8.7 milyar dolardan 2006'da 12.5 milyar dolara yükseliyor. 3.8 milyar dolar ya da yüzde 43 oranında bir bozulma ile karşı karşıyayız. Yıllık cari işlemler açığı ise 26.8 milyar dolar ile tarihi bir rekor kırıyor. Hoş, bu rekorun her ay yeniden kırılmasına alıştık...

Net hata noksan bu yıl 200 milyon dolar düşüyor. Dolayısıyla net hata ile düzeltilmiş dış açıktaki bozulma 4 milyar dolar oluyor. Dönüp dolaşıp hep aynı 4 milyar dolar sayısına geldiğimize dikkatinizi çekerim.