Ödemeler dengesinin "net hata noksan kalemi" bu sütunun favori konuları arasında yer alır. Dış denge sonuçlarını değerlendirirken mutlaka ele alırız. Anlam vermeye çalışırız. Ekonominin dış dünya ile tüm döviz işlemleri ödemeler dengesine girer. Döviz gelir ve giderleri cari işlemler hesabına, gelir ya da gider olmayan döviz hareketleri sermaye hesabına, Merkez Bankası döviz pozisyonundaki değişim rezerv hesabına konur. Bir yere yazılamayan döviz hareketlerine "net hata noksan kalemi" denir.

"Net hata noksan" dikkatimi ilk kez 1998 sonbaharında çekti. Vergi yasası ile Eylül 1998 "mali milat" ilan edilmişti. O ay net hata noksan kaleminde 4.5 milyar dolar fazla, ertesi ay (Ekim 1998) ise 4.8 milyar dolar açık oluştu.

Bu durum net hata noksan kalemi ile kayıt-dışı dövizlerin giriş-çıkışları arasında bir ilişkiye işaret ediyordu. Sermaye kaçağının yönünün anlaşılmasında yararlı olacağını düşünerek yakın takibe aldım.

Bazı özellikleri
Her ölçmede hata yapılabilir. Ölçülen büyüklük karmaşıklaştıkça ve zaman dilimi kısaldıkça hata ihtimali de yükselir. Ancak, normal olarak hatalı ölçüm iki yönde de olur. Yani yeterince uzun dönem alırsak hata önemsizleşir.

Hatanın uzun dönemde bile önemli büyüklüklere ulaşması sistematik bir soruna işaret eder. Çünkü hep aynı yönde hata yapılmaktadır. Ölçme metodolojisinin yeniden gözden geçirilmesini gerektirir.

Bu tanımlan Türkiye'ye uygulayabiliriz. Elimizde Merkez Bankası'nın yayınladığı 30 yıllık net hata noksan kalemi verileri var.

1975'ten bugüne bu kalemin seyrini izleyebiliyoruz.

1975-2001 arasında yıllık net hata noksan kalemi + 2.4 milyar dolar (1995) ile - 2.8 milyar dolar (2000) arasında dalgalanıyor. Kümülatif alınca sayılar güdük kalıyor. Çünkü artılar eksileri götürüyor. Nitekim 1975-2001 arası net hata noksan toplamı .6 milyar dolar açık veriyor.

2002'den itibaren trend değişiyor. 2002'den Haziran 2005'e (üç buçuk yıl) net hata noksan kaleminde toplam 14 milyar dolar fazla oluşuyor. Böylece 1975'den bugüne toplam net hata noksan 13.4 milyar dolar artıya dönüşüyor.

Farklı tefsirler
2002 sonrası için iki gözlem yapıyoruz. Bir: Hatanın boyutu çok büyümüştür. İki: Hata sistematik hale gelmiştir. Bence bu durum son dönemde ödemeler dengesi verilerinin ekonominin gerçeklerini yansıtmadığı anlamına gelmektedir.

Kamuoyu ve profesyonel iktisatçılar ise hatanın ödemeler dengesinin iki ana hesabından hangisinden kaynaklandığı ile ilgileniyorlar. Döviz gelirleri eksik ölçülüyorsa dış açık gerçekte görünenden daha küçüktür. Finansal girişler düşük ölçülüyorsa ülkeye giren sıcak para açıklanandan daha büyüktür.

İki tefsirin ekonomik konjonktür açısından sonuçları birbirine zıttır. Devam edeceğim.