Döviz kurunun seyri tekrar ekonomi gündeminin tepesine oturdu. Merkez Bankası dolar alım kuru 5 Nisan'da 1.301.000 TL'den 30 Nisan'da 1.440.000 TL'ye tırmandı. Dün akşam piyasada dolar 1.456.000 TL'den işlem görüyordu. Türkiye'de kurun iki yönde hareketi de kamuoyunda heyecana neden olur. Her iktisatçının, her vatandaşın mutlaka kendi kur analiz ve tahminleri vardır.

Kur dalgalanmalarında "olağan zanlıların" başında cari işlemler dengesi ve sıcak para hareketleri gelir. "Dış açık büyüyor, devalüasyon yolda" ya da "yabancılar gidiyor, kur tırmanacak" rivayetleri düzenli şekilde çıkar.

Son dönemde listeye Amerikan faizleri de eklendi. TL'nin değer kaybı ile FED'in faiz artırımına gitme ihtimalleri arasında ilişki kuruldu. Ben de olayın bir başka cephesine dikkat çekmek istedim.

Bir yıl önce, 1 Mayıs 2003'te doların 1.570.000 TL, dolar/euro paritesinin 1.11 olduğunu görüyoruz. Şu sıralar parite 1.20 civarında geziniyor. İlk yapmamız gereken dolar kurundan parite değişmelerinin etkisini temizlemektir. Basit bir yöntem uyguluyoruz. ",5 dolar + 0,5 euro" döviz sepetinin değerini temel alıyoruz. Bugünkü parite ile geçmişteki dolar kurunu yeniden hesaplıyoruz. Böylece, bugünkü pariteden dolar ne kadar olurmuş sorusunu cevaplıyoruz.

Gazetedeki köşemde yayınlanan tabloda kesikli çizgi beş günlük ortalamalar halinde parite etkisinden arındırılmış dolar kurunu veriyor. Günlük dalgalanmalar grafiği bozduğu için ortalamayı kullanıyoruz. Mayıstan temmuz sonuna dolar sürekli düşüyor. Ağustosta kıpırdıyor. Sonra ekime kadar geriliyor. Ekim sonunda ciddi tırmanıyor. Yılbaşından sonra nisan ortasına kadar sürekli düşüyor. Nisan sonunda tekrar yükseliyor.

Merkez Bankası'nın dolar alımları
Grafikteki düz çizgi Merkez Bankası'nın satın aldığı dövizi birikimli şekilde gösteriyor. 2003 yılında ilki 6 Mayıs'ta sonuncusu 23 Ekim'de 117 ihale ve beş müdahale ile Merkez Bankası 10 milyar dolar döviz almış.

Ne olmuş? Merkez Bankası piyasadan 10 milyar dolar döviz çekince ekim sonunda kur kıpırdamış. Mayıs başı düzeyine gelemese de yaklaşmış. Üç ay 1.450.000 TL civarında oyalanmış. Ama sonra tekrar düşüşe geçmiş. 2004 yılında ilki 23 Ocak'ta sonuncusu 26 Nisan'da 117 ihale ve bir müdahale ile Merkez Bankası 5,3 milyar dolar döviz almış. Üç ayda piyasadan 5 milyar dolar döviz çekilince nisan sonunda ekim 2003'tekine benzer şekilde kur yükselmiş. Durum bu kadar basittir. Merkez Bankası 15,3 milyar dolar satın alarak sabit paritede TL'nin nominal değer artışını yüzde 5'le sınırlı tutmuştur. 15 yerine 5 yada 25 milyar dolar satın alsa, bugün doların değeri farklı bir yerde belirlenirdi. İşin aslı budur.