Mali piyasalar çalkantılı bir hafta geçirdi. Borsa düştü. Faiz ve döviz yükseldi. Derhal felaket senaryoları tozlu raflardaki kılıflarından çıkartıldı. Dolar her an çökebilirdi, büyük dünya buhranı yeniden kapımızı çalıyordu, vs.

Irak savaşı sonrasında küçük bir üslup değişikliğine gittim. Mali piyasa kökenli dedikodu ve rivayetlere muhatap olmamaya karar verdim. Yani çoğu incir çekirdeğini bile doldurmayan, gürültüsü bol içeriği az konulan yazmıyorum.

Buna karşılık döviz kurunun seyrini önemsiyorum. Dolayısı ile arada sırada kurda yaşanan bu tür oynaklık ve hareketleri benim hangi nedenlere bağladığımı açıklamak gerekiyor. Arada sırada ne demek? "Merkez Bankası Döviz Alımı ve Kur" başlıklı yazımın tarihi 4 Mayıs 2004. Neredeyse bir yıl geçtiği anlaşılıyor.

Dolar dalgalanıyor
İki yıl önce, 20 Mart 2003'de dolar kuru 1.69 YTL, dolar/euro paritesi 1.06 düzeyinde idi. 20 Mart 2004'te kur 1.32 YTL, parite 1.23 olmuştu. Bu haftayı ise kurda 1.32 YTL paritede 1.33 düzeyinde bitirdik.

Karşılaştırmanın sağlığı açısından önce parite değişmelerinin etkisini temizlemek gerekiyor. Yöntemimiz basit. "0.5 dolar + 0.5 euro" döviz sepeti alınıyor. Son parite ile geçmiş dolar kuru yeniden hesaplanıyor. Yani son pariteden dolar ne olurmuş bulunuyor.

Gazetedeki köşemde yer alan tabloda kesikli çizgi beş günlük ortalamalar halinde parite etkisinden arındırılmış dolar kurunu veriyor. Günlük dalgalanmalar grafiği bozduğu için ortalamayı kullanıyoruz.

Doların değerinde üç büyük düşüş, üç büyük yükseliş dönemi var. Nisan-Ekim 2003 arasında, Ocak-Nisan 2004 arasında ve Aralık 2004'den geçen haftaya kadar dolar düşüyor. Ekim 2003'te, Mayıs 2004'te ve geçen hafta yükseliyor. Geri kalan dönemlerde dalgalı ama yatay seyrediyor.

Merkez döviz alıyor
Grafikteki düz çizgi Merkez Bankası'nın satın aldığı dövizi birikimli şekilde gösteriyor. Mayıs-Ekim 2003 döneminde Merkez Bankası 10 milyar dolar döviz almış. Kuru kıpırdatmış. Sonraki üç ay kur 1.45 YTL civarında oyalanmış.

Ocak-Nisan 2004 arasında Merkez Bankası 5.3 milyar dolar daha döviz almış. Birikimli döviz alımı 15.5 milyar dolara yükselmiş. Üç ayda 5 milyar dolar döviz çekilince Mayıs 2004'te kur Ekim 2003'e benzer şekilde tırmanmış.

Son dört ayda, Merkez Bankası tekrar 5.6 milyar dolar döviz aldı. Birikimli alımları 20.9 milyar dolara ulaştı. Ne oldu? Parite etkisi temizlenince Eylül 2003 ve Nisan 2004 düzeyine gerileyen kur tekrar yükseldi.

Mekanizma bu kadar basittir. Son çalkantıya "deja vu" (biz bu filmi daha önce görmüştük) diyebiliriz. Grafik çok net göstermektedir. Merkez Bankası kurun düzeyine müdahale etmektedir. Etkili olmaktadır. Gerisi boş laftır.