Geçen yazıda 2005 ilk çeyrek milli gelir sayılarına bakük. Üretimin sektörler ve harcamaların ana kalemler arasında dağılımını 2004'le karşılaştırdık. Düşük enflasyon sayesinde ilk kez cari fiyatlarla milli gelir verilerini de kullandık.

Milli gelir sayılan ekonomik konjonktürün değerlendirilmesinde çok önemli girdilerdir. Aslında soru basittir ama basit olduğu ölçüde önemlidir. Ekonomi ne yöne doğru hareket etmiş? Ekonomik aktivite durgunlaşmış mı? Yoksa hızlanmış mı?

Dikkatinizi çekerim. Sorular geçmişle, olmuş bitmiş bir dönemle ilgilidir. Ama cevabı bugünün ve yakın geleceğin analizine katkı yapar. Kısa dönemli trendleri doğru okumaya olanak sağlar.

İki farklı yöntem
İlk bakışta sorunu cevabını bulmak kolay durur. O çeyrek üretimini bir önceki çeyrek üretimi ile karşılaştırmak yeterlidir. Ancak, her zaman olduğu gibi uygulamada çok önemli bir sorunla karşılaşılır. Başta tarım, turizm ve inşaat, pek çok kesimde üretim mevsimlerden etkilenir. Yani birbirini izleyen çeyrekler eşdeğer değildir.

Bir çözüm, her çeyreği daha önceki yılın aynı çeyreği ile karşılaştırmaktır. Büyük avantajı kolaylığıdır. Ayrıca bir işlem yapmayı gerektirmez. En yaygın kullanılan yöntemdir. Üretimde bir yılda gerçekleşen değişimi ölçer.

Bu bilgi yararlıdır ama konjonktür analizi açısından yetersizdir. Bir yıl biraz fazla uzun bir süredir. Geçen yıla kıyasla daha çok üretim yapılmış olması ekonominin eğilimi konusunda bizi aldatabilir.

İkinci çözüm çeyrek milli gelirinden mevsimlik etkileri arındırmaktır. Mahzuru, verilerin ancak bir başka işlem yapıldıktan sonra kullanılır hale gelmesidir. Buna karşılık bir önceki döneme kıyasla üretimdeki değişimi ölçme olanağını verir.

Ekonomi yavaşlıyor mu?
Aşağıdaki grafikte iki yöntemin sonuçlan 2003 sonrası için veriliyor. 2002'yi krizden çıkış yılı olduğu için dışarıda bıraktık. Kesikli çizgi bir yıl önce aynı çeyreğe kıyasla üretimdeki değişim gösteriyor. Yani bilinen büyüme hızıdır.

Düz çizgi mevsimlik etkiden arındırılmış (Tramo-Seat yöntemi kullandık) milli gelir serisine göre bir önceki çeyreğe göre değişimin yıllandırılmış değeridir. Son çeyrekteki büyüme daha sonraki üç çeyrekte devam etse yıllık büyüme ne olur sorusuna cevaptır.

2005 ilk çeyrek için iki farklı sonuç çıkıyor. Bir önceki yıla göre büyüme hızı 2004'ün son çeyreğinden 2005'in ilk çeyreğine düşüyor. Bunu ekonomi durgunlaşıyor diye okuyabiliriz.

Halbuki bir önceki çeyreğe göre büyüme 2004'ün son döneminde yüksek olmasına rağmen 2005'in ilk döneminde tekrar yükseliyor. Bunu da ekonomide canlılığın sürdüğü şeklinde okuyabiliriz.

Son olarak 2004'ün üçüncü çeyreğine dikkat çekelim. Bir önceki çeyreğe göre ekonomi kazık fren yapıyor. Halbuki yıllık veri sadece büyümede bir düşüş diyor. Böylece konjonktür analizinde doğru ölçünün önemi belirginleşiyor.