Merkez Bankası Kasım sonu itibarıyla ödemeler dengesi verilerini yayınladı. Yazmaya niyetim yoktu. Ama okuyucularımdan istek geldi. Kullandığım analitik tablonun kasım verileri ile yenilenmiş hali talep edildi. Kamuoyu dış açığın büyüklüğüne hâlâ aşırı derecede duyarlı. Geçen yıl boyunca dış dengedeki gelişmelere yanlış teşhisler kondu. Maalesef profesyonel iktisatçıların bir bölümü de bunu yaptı.

Medya riskleri abartınca vatandaşın dış dengeyi büyük bir tehdit gibi algılamasına şaşıramayız. Dış açık ve döviz kuru zaten vatandaşın rasyonel yaklaşmakta zorlandığı konulardır. Rutubetten nem kapmaya müsaittir.

Dikkatinizi çekerim. Daha dün dış açık tehdidine karşı uyaranlar bugün tavır değiştirdi. Şimdi dış açıkta sorun görülmüyor. Ama vatandaşın tedirginliği hâlâ sürüyor.

Dış açığın analizi
Karşılaştırmayı 2000 yılının aynı dönemi ile (Ocak-Kasım) yapmayı tercih ediyoruz. Böylece farklı kalemlerin dış dengeyi nasıl etkilediklerini daha iyi görebiliyoruz.

İhracata bavul ticareti, ithalata altın dahildir. Navlun ithalattan düşülmüştür. Mutlak sayılarla ihracat ve ithalatta az çok birbirine eşit artış (32 milyar dolar), yani dış ticaret dengesinde sadece 0.5 milyar dolar kötüleşme görülüyor. Buna karşılık ihracatın artış hızı (yüzde 114) ithalatın artış hızının (yüzde 67) neredeyse iki katı çıkıyor.

En ilginç gelişme görünmeyen gelirlerde yaşanıyor. Gelen turist sayısının yüzde 75, taşınan mal miktarının yüzde 100 artmasına ve paritenin lehte seyretmesine rağmen görünmeyen gelirler az da olsa düşüyor. Geçen ay da sormuştum. Anlayan beri gelsin...

Neticede cari işlemler açığı 3.6 milyar dolar bozulma ile 12.7 milyar dolara tırmanıyor. Net hata noksan kalemi 7.1 milyar dolar değiştiği için dış denge 3.5 milyar dolar düzelme ile 8.9 milyar dolar çıkıyor.

Dış finansman
Borç dışı finansman iki kalemden oluşuyor. Biri doğrudan yabancı sermaye yatanlarıdır. 2004 yabancıların gayrimenkul alımlarını da kapsıyor. Diğeri borsaya gelen yabancı fonlardır, ikisinin toplamı 1.4 milyar dolar artışla 2.3 milyar dolar olmuş.

Dolayısı ile borçlanma gereği 4.8 milyar dolar azalarak 6.6 milyar dolara gerilemiş. Tekrar edelim. Ocak-Kasım döneminde 2000'de 11.5 milyar dolar borçlanma gerekirken 2004'te 6.6 milyar dolar gerekmiş.

Kamu kesimi az çok aynı miktar (1 milyar dolar) borçlanmış. Özel kesim aldığı dış borcu 2 milyar dolar azaltmış. Borçlanma gereğinden fazla borç alındığı için bu yıl rezervlerde küçük bir artış (.7 milyar dolar) olmuş. Halbuki 2000'de 2.2 milyar dolar rezerv kaybı varmış.

Tablonun son sütunu Kasım 2004 verilerini yıllık (12 aylık) bazda göstermektedir.