Sanırım Mayıs ayı Türkiye'nin iktisat tarihine geçecektir. Çünkü Mayıs'ta aylık konsolide bütçe küçük de olsa bir fazla verdi. Yani devletin faiz dahil giderleri gelirlerinin altında kaldı.

Bütçe fazlasını değerlendirirken bütçe dengesi ile kamu borcu arasındaki ilişkiyi hatırlattık. Tanım icabı, bütçe dengesi kamu borcundaki değişime eşittir. "Açık halinde borç artar, fazla halinde azalır" dedik.

Mayıs sonu itibarıyla konsolide bütçe borç stoğu verileri Hazine tarafından yayınlandı. Normal olarak borç stoğunu çeyrek sonunda ele alıyoruz. Bu özel durum nedeni ile bir istisna yaptık.

Mayıs borç stoğu
Kamu borcu iki şekilde izleniyor. En önemlisine konsolide bütçe borç stoğu deniyor. Doğrudan Hazine'nin brüt borç miktarını gösteriyor. 2004 sonunda bu kalem toplam brüt kamu borcunun yüzde 95'ini oluşturuyordu.

Toplam brüt kamu borcundan kamu kesimi mevduatını, Merkez Bankası net varlıklarını ve işsizlik Sigortası Fonu varlıklarını düşünce net kamu borcuna ulaşılıyor. 2004 sonunda kamu varlıklarının brüt konsolide bütçe borç stoğuna oranı yüzde 19'du.

Bu ayırıma dikkat edilmelidir. Örneğin Hazine aldığı borç kadar mevduatını artırabilir. Yani brüt borç artarken net borç sabit kalabilir. Ayrıca iki verinin yayınlanma sıklığı farklıdır. Konsolide bütçe borç stoğu aylık, net borç stoğu ise üç aylık açıklanır.

Mayıs'ta konsolide bütçe borç stoğu Nisan'a göre 4.2 milyar YTL düştü. 324.9 milyar YTL oldu. Yılbaşında 316.5 milyar YTL idi. Beş ayda 8.7 milyar YTL ya da yüzde 2.7 arttı. Yüzde 2.5 TÜFE değişimini çıkartınca reel artışı yüzde 0.3 hesaplıyoruz.

Mayıs'taki 4.2 milyar YTL düşüşün ayrıntılarına girelim. Dolar kuru da 1.384'den 1.366'ya gerilemiş. Hazine'nin Mayıs sonu döviz ve dövize endeksli borcunu Nisan kuru ile değerlendiriyoruz. Hazine'nin kur kazancı 1.8 milyar YTL bulunuyor. Borçtaki düşüşün geri kalan 2.8 milyar YTL'sinde kur etkisi yoktur. Bütçe fazlasının konsolide bütçe borç stoğuna olumlu etkisi diye düşünebiliriz. Tekrar hatırlatalım. Kesin sayı için Hazine mevduatındaki değişimi de görmek gerekiyor.

Dış borç düşüyor
Son olarak Hazine'nin dış borcunun seyrine bakalım. Yılbaşında konsolide bütçe dış borç stoğu 68.5 milyar dolar. İlk dört ayda 1.1 milyar dolar azalarak Nisan'da 67.4 milyar dolara iniyor. Mayıs'ta dış borç 1.6 milyar dolar azalıyor, 65.8 milyar dolara geriliyor. Yılın ilk beş ayında Hazine dış borcu 2.7 milyar dolar düşüyor.

Dış borçtaki düşüş Hazine'nin bilinçli bir tercihini yansıtıyor. İki önemli nedeni vurgulayalım. Bir: Kamunun dövizle borçlanması güçsüz-istikrarsız ekonomilerin özelliğidir. İki: Döviz arzındaki büyük fazla Hazine'ye dış borçlanma halinde dövizini satıp TL borç ödeme olanağını tanımıyor.

Hazine'nin net dış borç ödeyicisi durumuna gelmesinin bir olumlu sonucuna gecen hafta şahit olduk. Euro ile yapılan son ihalede faiz yüzde 5'in altına indi.