Pazar günü yayınlanan yazıda 2002 sonu kamu borcu sayılarını merceğin altına koyduk. Amacımız, 2001 sonu ile karşılaştırma yaparak 2002'de kamu borcundaki reel değişimi saptamaktı.

Önce borç sayılarını tüketici enflasyonu ile düzelttik. Bir tür enflasyon muhasebesi uyguladık. 2002'de toplam reel borcun Aralık 2002 fiyatları ile 11,6 ktr. TL ya da yüzde 5 arttığını hesapladık. Ancak, kurdaki dalgalanmanın da borcu etkilediğini biliyoruz. Bugün döviz kurundaki değişmelerin reel borç miktarını neden ve nasıl değiştirdiğini açıklayacağız.

Borcun dağılımı
Kamu borcunun analizinde borcun hangi para cinsinden olduğu da önemlidir. Sağlam paraya sahip ülkelerin en belirgin özelliği, devletin kendi parası cinsinden borçlanmasıdır. Dövizle borç payının artması paranın dandikleşmesinin kesin bir işareti kabul edilebilir.

Türkiye'de dış borçların tümü dolar, euro ve yen cinsindendir. Bunu normal karşılayabiliriz. Ancak, iç borçların da bir bölümü döviz cinsinden ya da dövize endeksli borçlardır. Dolayısı ile kamu borcunun TL ve döviz arasında dağılımı önem kazanmaktadır.

Aşağıdaki tabloda görüleceği gibi, Türkiye'de devletin TL ile borcunun toplam borç içindeki payı yüzde 50'nin altındadır. Üstelik 2001'den 2002'ye bu pay azalmıştır. Yani dövizle borç toplam borçtan hızlı artmıştır.

Toplam borcun döviz kuruna hassasiyeti buradan kaynaklanmaktadır. Çünkü kurdaki değişim, kamu borcunun TL ve döviz kısımlarını zıt şekilde etkilemektedir. Biraz ayrıntıya girmekte yarar görüyorum. TL değer kaybedince, TL borcunun dolar değeri düşer. Buna karşılık döviz borcunun TL değeri artar. Tersine, TL değer kazandığında TL borcunun dolar değeri artar ama döviz borcunun TL değeri düşer.

Toplam borç etkisi dövizle borcun payına bağlıdır. Türkiye'de yüzde 50'nin üstünde olduğundan, kur yükseldikçe TL cinsinden toplam borcu artırır ve döviz cinsinden toplam borcu düşürür. Velhasıl yıl sonu itibariyle döviz kuru kamu borcundaki reel değişimi etkiler.

2002'de kur etkisi
Fiili döviz kurunda 2002 yılı reel borç artışını 11,6 ktr. TL hesaplamıştık. Ben de reel borç artışını sıfırlayacak yıl sonu dolar kurunu araştırdım. 1.500.000 TL çıktı. Çok ilginç bir sayı olduğunu düşünüyorum. Çünkü 3 Aralık 2002 günü dolar alış kuru 1.512.700 TL'ye kadar inmiş. Yani yeni hükümet yarattığı güven ortamını aralık sonuna kadar sürdürebilmiş olsa, 2002 yılında reel borç stoğu sabit kalacakmış.

Bir sonraki yazıda borç verilerinden hareketle faiz olayına bakacağım.