Yaz başından itibaren faizdeki hızlı düşüş kamu borcunun çevrilebilirliği sorunlarına ilgiyi azalttı. Sizin de dikkatinizi çekmiştir. Artık konsolidasyon ve moratorium rivayetleri pek çıkmıyor. Dolayısı ile Hazine ihalelerinde faiz inerken vade uzuyor.

Geçtiğimiz günlerde Hazine Eylül sonu itibarıyla durumu değerlendiren kapsamlı bir rapor yayınladı. "Kasım 2003 Kamu Borç Yönetimi Raporu" Hazine'nin internet sitesinden elde edilebilir. (www.hazine.gov.tr).

Geçen hafta ise Ekim sonu itibarıyla konsolide bütçe iç ve dış borç verileri açıklandı. Ekim sonunda dolarda yaşanan hızlı yükselmenin kamu borcuna olumsuz etkisinin kısıtlı kaldığı görülüyor.

İki yeni veri
Bu yıl Hazine yayınladığı verilerde çok önemli iki yenilik yaptı. Birincisi, Nisan 2003'den itibaren aylık bazda iç borç için ödediği reel faizi hesaplamaya başladı. Bu hesap Ağustos 2003'e kadar geldi. Önümüzdeki hafta Eylül 2003'ü bekliyoruz.

Reel faiz hesapları piyasada iç borç faizi hakkında varolan hatalı bakışları dengeledi. Ortalama faizlerin makul sınırlar içinde kaldığını gösterdi. Borcun çevrilemeyeceği rivayetlerinin engellenmesine katkı yaptı.

İkincisi, 2003'ün birinci çeyreğinden itibaren Hazine net borç verilerini açıklamaya başladı. Ondan önce sadece kamunun brüt borcu biliniyordu. Özellikle Merkez Bankası'nın net varlıklarının Hazine'nin alacağı olduğu gözden kaçıyordu.

Kamu borcunun milli gelire oranı brüt yerine net borçla hesaplanınca doğal olarak küçülmektedir. Gerçek de odur. Bence bu da kamu borcunun çevrilmesi hakkındaki beklentilerin olumluya dönmesinde bir etken oldu.

Net borç oranı
Haziran 2003 sonu itibarıyla brüt ve net kamu borcu sayılarını kısaca görelim. Hazine'nin brüt toplam borcu 255 ktr. TL. Merkez Bankası'nın net varlıkları 24 ktr. TL'yi düşünce Hazine artı Merkez Bankası toplam borcu 231 ktr.TL'ye geriliyor.

Diğer kamu sektörünün borç-alacak net tutarı artı 0.5 ktr.TL.yi buna ekleyince net kamu borcu 230.5 ktr. TL olarak hesaplanıyor. Bu sayıyı Haziran sonu itibarıyla yıllık GSMH'ya bölünce yüzde 74.2 buluyoruz.

Bu oran yılbaşında yüzde 79'du. 2003 sonu için hedeflenen oran ise yüzde 70'dir. Buradan ilk altı aylık gerçekleşmenin yıl sonunda hedeflenen oranla tutarlı olduğunu anlıyoruz.

Üstelik bu verinin kapsamadığı yılın ikinci yarısında faizler çok daha düşük seyretti. O açıdan 2003 sonunda net borcun GSMH'ya oranının yüzde 70'in altına gerilemesi ihtimali yüksek duruyor. Bizzat bu olgu da faizdeki düşüşü güçlendirecek etki yapacaktır.

Aslında borç oranını hesaplarken IMF bir düzeltme yapma ihtiyacını duyuyor. Çünkü borç bir stok değeri ve dönem sonu fiyatlarını yansıtıyor. GSMH ise bir akım değeri ve yıllık ortalama fiyatları ifade ediyor. GSMH değeri altı aylık enflasyon kadar düşük oluyor.

Hesabın ayrıntılarına girmeyeceğim. Bu düzeltmeyi yapınca, Haziran sonu itibarıyla borç oranı yüzde 64.1 bulunuyor. Yıl sonunda Maastricht kriteri olan yüzde 60'a ineceğini tahmin ediyorum.