Konjonktür analizi için hazırlıkları sürdürüyoruz. Önce dış ticarette ve cari işlemler hesabındaki çok tehlikeli gidişatı saptadık. Sermaye hesabındaki olumlu gelişmenin sorunu çözmeyeceğini belirttik. Ardından imalat sanayi üretimine baktık. Yıllık büyümenin yüzde 4'e gerilediğine dikkat çektik.

Cuma günü DİE Temmuz-Eylül dönemi (üçüncü çeyrek) istihdam ve işsizlik verilerini yayınladı. İstihdam en önemli makro-ekonomik göstergedir. Konjonktür politikasının nihai amacıdır. Üstüne siyasi ve sosyal anlamı çok yüksektir.

Üretimdeki durgunluğun istihdamı olumsuz etkilediğini, dolayısı ile istihdam artış hızının yavaşladığını düşünüyorduk. Ancak istihdamda düşüş beklemiyorduk. Yani o kadar karamsar değildik. Maalesef sonuç kötü geldi.

İstihdam düşüyor

İstihdam ve işsizlik verileri DİE tarafından Hanehalkı İşgücü Anketi ile derleniyor. 2000 yılına kadar altı aylık açıklanırdı. 2000'de üç aylık verilere geçildi. Yılbaşında aylık izlenme başladı.

Yeni sistemde her ayın verisi önceki ve sonraki ayı da kapsayan üç aylık ortalama olarak hesaplanıyor. Temmuz-Eylül dönemi Ağustos verisini oluşturuyor. Bir önceki yılın üçüncü çeyreği ile karşılaştırabiliyoruz.

Bir yılda nüfus sayısında 1.1 milyon kişi, çalışabilir (15 ve daha yukarı yaştaki) nüfus sayısında l milyon kişi artış var. Buna karşılık çalışanlar artı işsizlerden oluşan işgücü sayısında 46 bin kişi, çalışan sayısında 36 bin kişi, işsiz sayısında 9 bin kişi azalma var. Evet, doğru okudunuz. Geçen yazdan bu yaza nüfus ve çalışabilir yaş grubundaki nüfusta l milyon kişi artışa karşılık istihdam az da olsa düşmüş durumdadır. Bırakın yeni gelenlere iş bulmayı, ekonomi bir önceki yıl çalışanların bile hepsini istihdam edememiştir.

Konjonktür analizinde zaman serilerinin mevsimlik etkiden arındırarak izlenmesi daha gerçekçidir. Ben Tramo-Seats yöntemini kullanıyorum. Yılın ilk çeyreğine kıyasla istihdamda yüzde 2.8 oranında bir düşüş (700 bin kişi ediyor) ortaya çıkıyor.

Haber çok kötüdür

Veriler çok açıktır. Lafı dolaştırmanın bir yaran yoktur. Bir yıldan ötekine istihdam artmamış, mevsimlik etkiden temizleyince işe yılbaşına kıyasla ciddi şekilde azalmıştır. Şapkamızı önümüze koyup değerlendirmemiz gereken bu gerçektir.

İstihdamın artıştan düşüşe geçmesi özellikle konjonktür açışından çok kötü bir haberdir. Önümüzdeki aylarda bu eğilimin tersine dönmesi için bir neden görmüyorum. Tersine, daha da güçlenmesi olasılığı giderek artıyor.

Buraya nasıl gelindi? Geçmiş yazılarımdan cevabım biliniyor. Para politikasında yapılan vahim hatalar sonucu gelindi. Yüksek gecelik faizler TL'ye değer kazandırdı. İhracatçı zorlandı. Sanayi üretimi durağanlaştı. İthalat patladı. Ekonomi yavaşladı. İstihdam artışı durdu.

Başka ne olabilirdi ki?