2004 ilk yarı milli gelir verilerini değerlendirmeyi sürdürüyoruz. Tekrar etmekte yarar var. Türkiye ekonomisi kelimenin tam anlamı ile tarihi rekora gidiyor. Gerçekleşen büyüme son dönemin en önemli ekonomik olayıdır. Mutlaka çok iyi analiz edilmesi gerekmektedir.

İç talepte ciddi bir büyüme görülüyor. Çünkü özel tüketim ve özel yatırım harcamaları artıyor. Öte yandan kriz sonrasında kamu tüketimi ve kamu yatıranlarında beliren düşüş trendi bu yıl da devam ediyor. Türkiye'de hızlı büyüme tedirgin eder. Gerisinde geçmiş deneyimler yatar. Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yermiş. Geçmişte tüketim ve yatırımlardaki patlamalar hep döviz ve kur krizleri ile sonuçlanmıştı.

Bugün, 2004'ün ilk yansında tüketim, tasarruf ve yatırım arasındaki ilişkilere bakacağız. Karşılaştırmayı 2003 yerine 20001c yapmayı tercih ediyoruz. Nedenini tahmin etmek zor olmamalı.

Tasarruf yüksek
Tüketim, tasarruf ve yatırım verileri gazetedeki köşemde yayımlanan tabloda yer alıyor. İlk iki sütunda 2000 ve 2004 sayılan cari döviz kuru ile milyar dolar olarak ifade ediliyor. Son iki sütunda ise GSYÎH'nin yüzdesi olarak gösteriliyor. Meraklılar için: "İstatisti-ki hata" düzeltilmemiş veriler kullanılıyor. Birincisi, biri hariç tüm kalemler mutlak dolar olarak 2004'te daha yüksek. Örneğin özel tüketim 2000'te 65 milyar dolardan 2004'te 91 milyar dolara, özel yatırım ise 15 milyar dolardan 20 milyar dolara çıkıyor. Tek istisnası 4 milyar dolardan 3 milyar dolara düşen kamu yatırımlarıdır.

Oranlarda farklı bir manzara ile karşılaşıyoruz. Özel tüketimin GSMH'deki payı yüzde 71'den yüzde 67'ye düşüyor. Kamu tüketimi yüzde 13'te sabit kalıyor. Toplam tüketim yüzde 85'den yüzde 80'e geriliyor. Dolayısı ile iç tasarruf yüzde 15'den yüzde 20'ye yükseliyor. Bu son derece önemli bir bulgudur. 2000'e kıyasla 2004'ün ilk yarısında hem özel tüketimin hem de toplam tüketimin GSMH'ye oranı düşmüştür. Yani Türkiye bu yıl gelirinin daha az bölümünü tüketmekte, daha fazla bölümünü tasarruf etmektedir.

Ama yatırım düşük
GSMH'ye oranlar itibarıyla özel yatırımlar 2000'de yüzde 16 iken 2004'te yüzde 15'e, kamu yatırımları yüzde 5'ten yüzde 2'ye, dolayısı ile toplam yatırımlar yüzde 20'den yüzde 17'ye düşüyor.

Önemli bir bulguya ulaşıyoruz. 2004'ün ilk yarısında Türkiye gelirinin yüzde 20'si kadar (28 milyar dolar) tasarruf yapıyor. Yüzde 17'sini (23 milyar dolar) yatırıyor. Geriye yüzde 3 (5 milyar dolar) tasarruf fazlası kalıyor.

Sonra ne oluyor? Türkiye GSMH'nin yüzde 8'i tutarında (11 milyar dolar) dış tasarruf alıyor. Böylece elde edilen yüzde 12'yi (16 milyar dolar) stoklarda biriktiriyor. Ne kadar ilginç, değil mi? Bu konu daha çok muhabbet kaldırır. Bizi izlemeye devam ediniz.