Rekor büyümeyi analiz ediyoruz. Geçen yazıda iç talebin ayrıntılarına baktık. Son çeyrekteki büyümeyi son yarı yıl, son yıl ve 2003 yılı ile karşılaştırdık. Özel tüketim ve özel yatırım harcamalarında çok güçlü artış eğilimleri saptanıyor.

Olumlu konjonktür Irak savaşının bitmesi ile 2003 yaz başında başlamıştı. Birinci yılın sonunda güven ortamının ve hızlı büyümenin gerçekten bir "fazilet dairesine" dönüştüğü açıktır.

Buna karşılık kamu tüketiminde ve kamu yatırımında aynı ölçüde net bir daralma eğilimi görülüyor. Maliye politikasında giderek artan disiplinin milli gelir sayılarına da yansıdığı anlaşılıyor.

Dış talep
Gazetedeki köşemde yayımlanan tablo aynı dönemleri kullanıyor. Ancak basit büyüme hızlarını göstermiyor. Onun yerine her kalemdeki harcama değişiminin büyüme hızına yaptığı katkıyı ifade ediyor.

Neden yöntem değiştirdik? Ele alınan kalemlerden üçü, dış talep, stok değişimi ve dış alem faktör geliri çok dalgalanır. İşaretleri değişir. O nedenle basit büyüme hızı anlamsızdır. Büyümeye katkı hesabı tercih edilir. Ayrıca milli gelir muhasebesinde ihracat ve ithalat verileri hizmet ticaretini de kapsar. Dolayısı ile turizm, navlun, sigorta vs. hizmet gelir ve giderleri de dahildir.

İhracatın büyümeye katkısı yüzde 6-7 aralığında istikrar kazanmış. Tabloda yer almayan daha önceki dönemlere kıyasla önemli bir artışa tekabül ediyor. Kendi içinde de küçük bir artış eğilimi var.

İthalatta ise büyük ve hızlanan bir artış saptıyoruz. Örneğin son çeyrekte ithalat artışı milli gelir büyüme hızını yüzde 15,1 aşağı çekiyor. İç talep artı ihracatın sağlayacağı yüzde 27,1 büyüme böylece yüzde 12'ye geriliyor.

İhracatın büyümeye katkısı sabit iken ithalatınki hızla artınca net dış talebin büyümeden götürdüğü de hızla yükseliyor. Ona rağmen iç ve dış talebi toplayarak bulunan stok hariç, toplam talepte güçlenen bir artış eğilimi net şekilde görülüyor.

Stoklar ve faktör geliri
Kriz sonrası dönemin ilginç olayı ekonominin büyük miktarda stok biriktirmesidir. Zaman içinde azaldığı görülüyor. Son çeyrekte bile stok değişimi büyümeye yüzde 1 katkı yapıyor. Stoklar üstünde ileride ciddi şekilde duracağız.

Net faktör gelirlerinde son bir yılda ciddi iyileşme var. 1999'dan 2002'e net faktör gelirlerinin büyümeye etkisi hep eksi ya da sıfır olmuştu. 2003 ortasından itibaren artıya dönmesi fevkalâde anlamlı ve önemlidir.

Olumlu konjonktürün büyümede neden olduğu hızlanma GSYİH ve GSMH verilerinde görülmektedir. Son 12 ayda GSMH'nın yüzde 9,5 büyüdüğüne dikkat çekelim. 2004'te büyümenin yüzde 10'u aşması ihtimali yüksek durmaktadır.