Geleneğimizi sürdürüyoruz. Yayınlanan her Haziran verisinden sonra yılın ilk yarısını değerlendiriyoruz. Geçen yazıda dış ticarete baktık. Ödemeler dengesini bu yazıya bıraktık. Dış denge ve döviz kuru gelişmeleri kamuoyunu çok meşgul ediyor. Son günlerde döviz rezervleri de ilgi odağı olmaya başladı. Bu konuların kafalarda eskisi gibi net olmadığını söyleyebiliriz.

Ekonomi son beş yılda hem nitel hem nicel çok köklü dönüşümler yaşadı. Dış dünya ile mal-hizmet-finansman ilişkileri bu değişimin merkezinde yer aldı. Dolayısıyla verilerin ele alındığı optik de farklılaştı.

Cari işlemler açığı büyüyor
Ödemeler dengesi iki işlevsel kategoriden oluşur: cari işlemler ve sermaye hesapları, ilki döviz gelir ve giderlerini yansıtır, ikincisi finansman tarafını ele alır. Bunlar dışında net hata noksan kalemi ve rezerv değişimi vardır. Cari işlemler hesabında en önemli kalem mal hareketleridir. İhracat, bavul ticareti, ithalat ve altin alt gruplarından oluşur, ithalattan navlun ve sigorta düşülür. Toplamına mal dengesi denir. Türkiye'nin mal dengesi daima açık verir. Ocak-Haziran döneminde mal dengesi açığı geçen yılın aynı dönemine kıyasla 4 milyar dolar (yüzde 36) artarak 15.1 milyar dolara tırmandı. Dış ticaretle birlikte analiz ermiştik. Hizmetler dengesi turizm, taşımacılık, inşaat, vs. kalemlerini kapsar. Türkiye'nin hizmet dengesi daima fazla verir. Bu yıl turist sayısındaki ve dış ticaret hacmindeki artışa rağmen hizmetler fazlası 0.4 milyar dolar (yüzde 12) artışla 3.9 milyar dolara yükseldi.

Transfer kalemi özünde işçi dövizleridir. Eski önemi kalmadı. Bu yıl 0.6 milyar dolar tutuyor. Yatırım dengesi faiz ve temettülerdir. Daima açık verir. 0.3 milyar dolar (yüzde 11) artişla 3.2 milyar dolara ulaştı. Toplamı cari işlemler dengesidir. Üç yıldır açıklan giderek büyüyor. İlk 6 ayda 3.8 milyar artışla (yüzde 38) bir rekor kırdı. 13.7 milyar dolar açık verdi. Özetle, ithalat artışının hizmet gelirlerindeki artişın çok üstünde seyretmesini yansıtıyor.

Borçlanma gereği küçülüyor
Bu noktada veriler ilginçleşiyor. Büyük ölçüde vatandaşın Tüye dönmesini yansıtan net hata noksan kalemi ilk yanda 4.4 milyar dolar (yüzde 294) artışla 6 milyar dolar fazla veriyor. Cari işlemler açığının yüzde 44'ü bu dövizlerle karşılanıyor. Yabancı sermaye yatırımları, gayrimenkul ve borsada yabancı alımlarından oluşan borç-dışı finansman 1.5 milyar dolar (yüzde 100) artişla 2.9 milyar dolara çıkıyor. Böylece borçlanma gereği 2.1 milyar dolar (yüzde 30) azalarak 4.8 milyar dolara geriliyor.

Buna karşılık 1.6 milyar dolan kamu kesimi, 9.6 milyar dolan özel kesim, toplam 11.2 milyar dolar dış borçlanma yapılıyor. Borçlanma gereği ile aradaki 6.3 milyar dolar fark döviz rezervlerine gidiyor.

İşte ilginç bir resim: büyüyen açık, küçülen borçlanma gereği ve artan rezervler...