Sonbaharla birlikte maliye politikasına ilgi artar. Bir bölüm neden, mevsimden kaynaklanır. Bir sonraki yılın bütçe tasarısı Ekim’de Meclis’e sunulur. Aynı günlerde mevcut bütçe uygulamasının ilk dokuz aylık gerçekleşmesi açıklanır.

Artık olağanlaşan IMF heyeti ziyareti de bu günlere denk gelir. IMF açısından enflasyonla mücadele programının çıpası sıkı maliye politikasıdır. Heyet mutlaka gelir artırıcı ve harcama azaltıcı önlemler talep eder.

Zaman içinde bir tür ritüel oluştu.

Piyasa analistleri ve köşe yazarları hükümetin sıkı maliye politikasını sürdüreceğine inanmaz. “Bütçe disiplini gevşiyor, gelecek yılın hedefleri tutmaz, IMF ile anlaşmazlık çıkıyor, vs.” denir.

2007 bütçesi de bu şablona uyuyor. Ancak ben bu aşamada tartışmaya katılmıyorum. Çünkü bütçe sayılarının kesinleşmesini beklemeyi tercih ediyorum. Buna karşılık 2006 yılı sonuçlarını yakından izliyorum.

Kamu açığı ve borcu
Kamu açığı ile kamu borcu arasındaki birebir ilişkiyi tekrar hatırlatmak istiyorum. Tanım gereği, kamu kesimi dengesi ve kamu borcundaki değişim birbirine eşittir. Örneğin bütçe açığı varsa, mutlaka aynı tutarda kamu borcu oluşur.

Bu muhasebe özdeşliği önemlidir. Kamu borç stoğundaki değişime bakarak bütçe sayılarının bir anlamda sağlaması yapılabilir. Bütçe dışında tutularak kamuoyundan gizlenen harcamaları izlenebilir. Nominal ve reel kamu dengesi daha kolay ayrıştırılabilir.

Burada dikkat edilmesi gereken bir başka husus vardır. Hazine’nin brüt borç stoğu yeterli bilgi içermez. Örneğin Hazine’nin borcu ve mevduatı son yıllarda olduğu gibi aynı anda artabilir. Doğrusu net kamu borcuna bakmaktır.

Net borç düşüyor
Hazine net kamu borç stoğunu üç aylık olarak hesaplıyor. Geçenlerde 2007 ikinci çeyrek (2007 Haziran sonu) verileri açıklandı. Yılbaşı ve daha önceki yıllarla karşılaştırma olanağı oluştu.

Haziran sonunda kamu net borç stoğu 262 milyar YTL olmuş. Yıllık GSMH ise 522 milyar YTL çıkmıştı. Böylece net borcun milli gelire oranının yüzde 50’ye indiğini kolayca hesaplıyoruz. Yılbaşında bu oran yüzde 55’ti. Altı ayda 5 puan düşüş gerçekleşmiş.

Kamu net borcu 2004 sonunda 272 milyar YTL, 2005 sonunda 269 milyar YTL imiş. Demek ki, son onsekiz ayda 10 milyar YTL, son altı ayda ise 7 milyar YTL azalmış. Buradan 2005’ten itibaren kamu dengesinde nominal fazla oluştuğunu anlıyoruz.

Akla derhal kamu dış borcunun YTL değerini etkileyen döviz kuru gelecektir. Yılbaşında dolar kuru 1.34 iken Haziran’da 1.60’a yükselmiş. Yani net borç stoğu kurun yüzde 19 yükselmesine rağmen düşmüş. Bunlar nominal değerlerdir. Halbuki eskisine kıyasla az da olsa enflasyon hâlâ sürüyor.

2006’nın ilk yarısında TÜFE yüzde 4.9 arttı. Reel net kamu borcunu sabit tutan değeri 285 milyar YTL buluyoruz. Yani reel düşüş 23 milyar YTL’ye yükseliyor.

Sizleri daha fazla sayı ile sıkmak istemiyorum. Tablo nettir. 2005’ten bu yana toplam kamu kesimi nominal fazla vermektedir. Bu süreç 2006’da hızlanmıştır. Reel fazla ise çok daha büyüktür.

Net kamu borcu verileri maliye politikasının gerçekten sıkı tutulduğunu doğrulamaktadır.