Ocak-Haziran dönemi dış ticaret verileri DİE tarafından 31 Temmuz'da yayınlandı. İlgimizi ilk çeken, açıklama tarihi oldu. Dış ticaret verileri normal olarak 50-55 günde çıkardı. İlk kez 30 güne indi. Kamuoyunun dış ticaretteki gelişmelere duyarlılığı biliniyor. Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) zaten bir önceki ayın ihracatını ayın ilk günü açıklıyor.

Gümrük Bakanlığı da bir-iki hafta sonra kendi verilerini yayınlıyor. Dolayısı ile DİE'nin de takvimi hızlandırması yararlı oldu. DİE yönetimini kutluyoruz.

2004 yılı için son tahminlerim ihracatta 60 milyar dolar, ithalatta 93 milyar dolar, dış ticaret açığında 33 milyar dolardır. Haziran sonu itibarıyla 12 aylık gerçekleşme, aynı sıra ile; 54 milyar dolar, 84 milyar dolar ve 30 milyar dolar oldu.

Euro ile dış ticaret
Her veri seti çok farklı bilgiler ihtiva eder. Analizin amacına göre bunlardan bazıları öne çıkar. İhtiyaca göre aralarından seçim yapılır. İki tercih daima çok önemlidir. Biri kullanılacak hesap birimidir. Diğeri de karşılaştırılacak dönemdir.

Dış ticaretle ilgili analizlerde euronun hesap birimi alınmasını savunuyorum. En temel nedeni, Türkiye'nin ihracatında AB'nin payının yüzde 50'nin üstünde seyretmesi ve giderek artmasıdır. Ufukta AB'ye tam üyelik yatmaktadır.

Dönem seçiminde 2000 yılı öne çıkıyor. İç talebin ve ithalatın en büyük patlama yılı 2000'dir. Ben katılmasam bile genel kanı Şubat krizinin temel nedeninin 2000'de yaşanan büyük dış açık olduğu şeklindedir.

Aşağıdaki tabloda Ocak-Haziran dönemi için 2000 ve 2004 yılı dış ticaret verileri euro cinsinden karşılaştırılıyor. Önce toplam dış ticarete, sonra sırası ile AB ile ve AB-dışı ülkelerle dış ticarete bakılıyor. Son sırada dolar/euro pariteleri gösteriliyor.

AB ile açık küçülüyor
Bence tablodaki en önemli sonuç, AB ile dış ticaret açığının 2000 yılında 5,5 milyar euro iken 2004'te yüzde 16 düşüşle 4,7 milyar euroya gerilemesidir. Bu gürültü patırtı içinde Türkiye AB ile dış ticaret açığını küçültmüştür.

Nasıl oluyor? AB'ye ihracat 7,6 milyar euro'dan 12 milyar euro'ya yani 4.4 milyar euro (yüzde 59) artıyor. Halbuki AB'den ithalat 13,1 milyar euro'dan 16,7 milyar euro'ya yani 3,6 milyar euro (yüzde 27) yükseliyor. Aradaki fark dış ticaret açığını azaltıyor.

Dolayısıyla 2000'den 2004'e AB ile yapılan ticarette ihracatın ithalatı karşılama oranı 14 puan (yüzde 25) artarak yüzde 72'ye çıkıyor. Diğer ülkelere ihracat daha hızlı artıyor ama ithalat da hızlı büyüyünce ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 55'te kalıyor.

Tabloda ortalama euro-dolar paritesinin de 2000'de 96'dan 2004'te 1,23''e yükseldiği anlaşılıyor. Doları hesap birimi alarak yapılan karşılaştırmaların temel sorunu paritedeki büyük dalgalanmalardır.