Haziran sonu itibariyle ödemeler dengesini değerlendiriyoruz. Bundan önceki yazılarda 2000'le 2004'ü ilk yarıyıl için ayrıntılı karşılaştırdık. Verilere aşina olmaya çalıştık.

Dört yıl öncesi aynı dönemle mukayese yararlı ama yetersizdir. Özellikle son dönemde ödemeler dengesinde oluşan eğilimleri yansıtmaz. O açıdan yıllık verileri de değerlendirmek gerekir.

Gazetedeki köşemde yayınlanan tablonun ilk sütununda 2003 takvim yılı verileri var. İkinci sütunda ise Temmuz 2003-Haziran 2004 arası on iki ayın sonuçları yer alıyor. Böylece yılbaşından bu yana yıllık büyüklüklerin mutlak ve yüzde değişimini hesaplayabiliyoruz.

Dış açık büyüyor
Altın dahil yıllık mal ithalatı (FOB) ilk yarıda yüzde 21 artışla 78,9 milyar dolara, bavul ticareti dahil yıllık mal ihracat (FOB) yüzde 14 artışla 58,3 milyar dolara çıkıyor. Yıllık mal ticareti açığı yüzde 47 artışla 20,6 milyar dolar oluyor. İthalat artışının mal ticaretinde açığı büyüttüğü çok açıktır. Görünmeyen gelirler yüzde 13 artışla 26,5 milyar dolar, görünmeyen giderler yüzde 9 artışla 17,6 milyar dolar, görünmeyenler fazlası yüzde 24 artışla 8,9 milyar dolar oluyor.

Görünmeyenler fazlasındaki artış ticaret açığındaki büyümenin altında kalınca cari işlemler açığı yüzde 71 artarak tarihi rekor kırıyor. 11,7 milyar dolara varıyor. Net hata noksan kalemi yüzde 27 artarak 5,1 milyar dolar fazla veriyor. Dış açık yüzde 133 bozularak 6,7 milyar dolara, borç-dışı finansman yüzde 57 artarak 3,3 milyar dolara ulaşıyor.

Böylece borçlanma gereği üç katı (yüzde 330) artarak 3,4 milyar dolara yükseliyor. Sayıları vurgulamak istiyorum. 2003 yılında Türkiye ekonomisinin yıllık borçlanma gereği ,8 milyar dolar, Haziran 2004 sonunda ise 3,4 milyar dolardır. (GSMH'nın yüzde 1,3'ü civarında.)

Özel kesim borçlanıyor
Dış borçlanmaya geliyoruz. Kamu kesimi dış borçlanması yüzde 87 azalarak , 2 milyar dolara iniyor. Kamu kesiminin hızla dış borçlanmayı kestiğini söyleyebiliriz. Buna karşılık özel kesim dış borçlanması iki katından fazla (yüzde 115) artarak 7,6 milyar dolara çıkıyor.

Dış borçlanma gereği 3,4 milyar dolar, dış borçlanma 7,8 milyar dolar olunca, aradaki fark (4,4 milyar dolar) Merkez Bankası döviz rezervlerine gidiyor. Son bir yılda alınan dış borcun yüzde 56'sı Merkez Bankası rezervinde park ediliyor.

Sıra ödemeler dengesi verilerinin nitel bir değerlendirmesini yapmaya geldi. Bir sonraki yazıda onu yaparak bu yazı serisini bitireceğiz.