DİE Haziran dış ticaret verilerini 20 gün öne çekerek Temmuz sonunda yayınladı. Ardından Merkez Bankası Ocak-Haziran dönemi ödemeler bilançosunu Ağustos başında açıkladı. Veri takviminde hızlanma olumlu bir gelişmedir.

Son günlerde Türkiye'nin ezeli ve ebedi dış açık korkusu iyice depreşti. İki süreç bu tedirginliği besliyor. Biri döviz kurunun yatay seyretmesi sonucu TC'nin değer kazanması. Diğeri ise büyümenin hızlanması ile ithalat talebinin de patlaması.

Genel kanı, uzun dönemde sürdürülemez bir dış açık oluştuğu şeklinde. Bir yanda dış açığı küçültecek tebdirler öneriliyor. Diğer yanda devalüasyon ve kriz senaryoları yazılıyor.

Böyle önemli konularda öncelik verilerin iyi bilinmesindedir. Yılın ilk yarısı itibarıyla ödemeler dengesinin ayrıntılı analizini yapan bir yazı dizisi hazırladım. 2000 yılı ile karşılaştırıyorum. Bugün mal ticareti ile başlıyorum.

Dış ticaretten mal ticaretine
DİE'nin yayınladığı gümrüklerden geçen ihracat ve ithalatın tutarıdır. Düzeltilmeleri gerekir. Birincisi, ihracatta sadece malın değeri (free on board - FOB), ithalatta ise malın değeri artı navlun ve sigorta (cost insurance freight -CIF) vardır.

İkincisi, Türkiye'nin tüm mal ticaretini kapsamaz. Bavul ticareti mal ihracatıdır ama DİE verileri içinde yer almaz. Altın ithalatı da aynı şekilde DİE tarafından kapsanmaz. Bir diğer kalemde ise transit vs. şeklinde diğer mal ticareti yer alır.

İhracata bavul ticareti ve transit vs. diğer mallar eklenince toplam mal ihracatı elde edilir. Aynı şekilde ithalata altın ve diğer mallar ithalatı eklenip navlun ve sigorta düşülünce toplam mal ithalatı bulunur.

Aradaki fark mal ticareti dengesini gösterir. Türkiye'de bavul, navlun ve sigorta, diğer mal ticareti ve altın toplamı daima fazla verir. Dolayısı ile mal ticareti dengesindeki açık daima dış ticaret açığından küçüktür.

Ticaret açığı büyüyor
2000 ve 2004 için Ocak-Haziran dönemi sonuçları gazetedeki köşemde yer alan tablodadır. Her iki tanımda ihracat iki katından fazla artmış, ithalat artışı bunun altında kalmıştır. 2004'ün başarılı bir ihracat yılı olduğu çok açıktır.

Ona rağmen iki tanımda da ticaret açığı büyümüştür. Çünkü baz yılı 2000'de ithalat daha yüksektir. Mal ticaretinde açık 2.4 milyar dolar (yüzde 25) artarak 12.2 milyar dolara yükselmiştir.

Yani 2004'ün ilk yansında mal ticaretindeki açık 2000'in ciddi şekilde üstünde seyretmiştir. 2000 yılının bundan öncesinin en büyük dış açığına tekabül ettiği düşünülürse manzara gerçekten korkutucu durmaktadır.

Acaba öyle mi? Sorunun cevabı için ödemeler dengesinin diğer kalemlerine bakmak gerekiyor.