Ocak-Haziran 2004 ödemeler dengesini 2000'in aynı dönemi ile mukayese ediyoruz. Dış ticaret ve mal ticareti ayırımı ile başladık. Hizmet ticaretini ve görünmeyenleri gördük. 2004'ün ilk yarısında 9,9 milyar dolar cari işlemler açığına ulaştık. Bunun tarihi bir rekor olduğunu belirttik.

Ardından düzeltmeler ve finansman bölümüne geçtik. Net hata noksan kalemindeki 3,2 milyar dolar fazla ve doğrudan yatırım, gayrimenkul ve borsaya 1,5 milyar dolar yabancı sermaye girişi borçlanma gereğini 5,3 milyar dolara düşürdü. Bugün dış borçlanmanın ayrıntılarını inceliyoruz. Veriler gazetedeki köşemde yayınlanan tablodadır.

Kamu ve özel rol değiştiriyor
Sermaye hesabının geri kalanında üç ana kalem vardır: kamunun dış borçlanması, özel kesimin dış borçlanması ve Merkez Bankası döviz rezervlerinde değişim. İlk ikisi ile başlayalım.

Tabloda kamu dış borçlanması üç kalemde toplanıyor. Portföy yatırımı Hazine'nin yurt dışında çıkardığı tahvillerden net girişi gösteriyor. 2000'in ilk yarısına kıyasla bu yıl 1 milyar dolar daha az borçlanma yapılmış.

IMF kredilerinde işaret değişmiş. 2000'in ilk yarısında küçük de olsa IMF'den kaynak girişi var. Bu yıl IMF'ye 1,8 milyar dolar borç ödenmiş. Merkez Bankası ve hükümetin diğer dış borçları da 0,9 milyar dolar azalmış. Neticede 2000'in ilk yarısında 3,4 milyar dolar dış borç alan kamu kesimi bu yıl 0,5 milyar dolar dış borç ödemiş.

Özel kesimde tersi gözleniyor. Özel kesim portföy yatırımı 0,3 milyar dolarda sabit kalıyor. Buna karşılık bankacılık kesimi dış borçlanmasını 1 milyar dolar, diğer kesimler 0,9 milyar dolar artırıyor. Neticede özel kesim dış borçlanması 2000'e kıyasla 2 milyar dolar artarak 6,6 milyar dolara yükseliyor.

Borçlanma ve döviz rezervleri
Ocak-Haziran 2000'de 5,8 milyar dolar dış borçlanma gereğine karşı 8 milyar dolar dış borçlanma gerçekleşmiş. Aradaki 2,2 milyar dolar fark Merkez Bankası rezervlerine gitmiş. 2004'ün aynı döneminde 6,1 milyar dolar dış borç alınmış. Döviz rezervindeki artış 0,8 milyar dolar olmuş.

2000'de kamu dış borç alıyor. Yüzde 60'ı Merkez Bankası döviz rezervlerine gidiyor. 2004'te kamu dış borç ödüyor. Dış açığın finansmanında sadece özel kesimin aldığı dış borç kullanılıyor. Özel kesim daha fazla borçlanınca, gerisi döviz rezervlerine gidiyor.

Bu şekilde Ocak-Haziran dönemi için 2000 ve 2004 ödemeler dengesinin ayrıntılı karşılaştırmasının sonuna geldik. Çok büyük cari işlemler açığının net hata noksan ve yabancı sermaye girişleri ile küçüldüğünü izledik. Kamunun dış borç ödediğini gördük.

Bir sonraki yazıda ödemeler dengesine yıllık değerler itibarıyla bakacağız. Devam ediyoruz.