Ocak-Haziran dönemi ödemeler dengesinin ayrıntılı analizini sürdürüyoruz. Karşılaştırmayı 2000 yılı ile yapıyoruz. Önce dış ticarete, ardından genel mal ticaretine baktık. İhracatın ithalattan daha hızlı artmasına rağmen ticaret açığı büyüyor.

Sonra hizmet gelir ve giderlerini ele aldık. 2000'in özel durumu nedeni ile karşılaştırmaya 1998 yılını da ekledik. Hizmet gelirleri ilginç şekilde Şubat krizi sonrasında düşüyor. Yani hizmetler dengesi de bozuluyor.

Bugün resmin diğer parçalarını ekleyerek tümünü görmeye çalışacağız.

Görünmeyenler ve cari denge
Mal alım-satımına tekabül etmeyen döviz gelir-giderlerine görünmeyenler deniyor. Üç ana kalemden oluşuyor. Biri geçen yazıda ayrıntılarına baktığımız hizmetler dengesi. İkincisi yatırım gelirleri ile giderleri arasındaki farkı ifade eden yatırım dengesi.

Sonuncusu ise işçi dövizlerinin içinde yer aldığı karşılıksız transferler kalemi.

Yatırım gelir ve giderlerinde iki grup yer alıyor: Kâr transferleri ve faizler. Türkiye için her ikisinde de giderler gelirlerden büyük. Yani yatırım dengesi açık veriyor.

2000'den 2004'e yatınm geliri açığı 0.8 milyar dolar artarak 2.8 milyar dolara yükseliyor.

Transferler içinde işçi dövizleri, bedelsiz ithalat ve resmi transferler yer alıyor. İşçilerin ülke için harcamalarının 2004'te turizm gelirlerine katıldığını gecen yazıda belirtmiştik.

Neticede 1 milyar dolar düşüşle
1.6 milyar dolar transfer yapılıyor. Hizmet gelirleri ve transferler azalınca, görünmeyen gelirler 1.2 milyar dolar düşüyor. Görünmeyen giderleri yatırım giderlerindeki 0.8 milyar dolar yükseltiyor. Sonuçta görünmeyen dengesi 2 milyar dolar bozuluyor. Fazla 2.3 milyar dolara iniyor.

Cari işlemler dengesi mal ve görünmeyen dengelerinin toplamıdır. 2000'in ilk yarısındaki 5.5 milyar dolar açık 2004'te 4.4 milyar dolar bozulma ile 9.9 milyar dolarlık rekora tırmanıyor. Yıllık bazda bile sadece Kasım 2000-Ocak 2001 arası üç ayda daha büyük bir cari işlemler açığı oluştuğunu belirtelim.

Net hata ve dış açık
Sıra nereye ait olduğu saptanamayan döviz hareketlerini yansıtan ünlü "net hata-noksan kalemine" geldi. 2000'deki eksi 0.6 milyar dolar bu yıl artı 3.2 milyar dolara dönüşünce, 3.8 milyar dolar iyileşme gerçekleşiyor.

Cari işlemler dengesinin net hata noksan kalemi ile toplamına dış denge diyorum. Net hata noksan kaleminin niteliği hakkında fazla ayrıntıya girmek istemiyorum. Merkez Bankası'nın bu ay yaptığı bir yeniliğe bir sonraki yazıda değineceğim.

Ne olmuş? 2000'in ilk yarısında dış açık 6.2 milyar dolarmış. Bu yıl 6.7 milyar dolara yükselmiş. Dış açıkta da bozulma var ama 0.6 milyar dolarda kalıyor.

Yavaş yavaş esas soruya geliyoruz. Bu dış açık sürdürülebilir mi? Devam edeceğiz.