Ocak-Mart dönemi ödemeler dengesi gerçekleşmesi Cuma günü yayınlandı. Kamuoyunun duyarlılığını düşünerek ayrıntıya giriyoruz. Geçen yazıda ilk çeyrekte cari işlemler hesabının ayrıntılarına baktık. Sermaye hesabını bugüne bıraktık.

2004'le 2005'i karşılaştırdık. Ne gördük? Bir: Döviz gelirleri döviz giderlerinden daha hızlı artmıştı. İki: Ona rağmen mal, yatırım geliri ve cari işlemler dengesinde açık büyümüştü. Üç: Net hata noksan kalemi ile düzeltilen dış açık küçülmüştü.

Doğallıkla, dış açığın mutlak değeri kadar finansman biçimi de önemlidir. Kamuoyunda dış açık konusunda var olan tereddütlerin önemli bölümü geçmiş dönemlerde dış açıkların sağlıksız yöntemlerle karşılanması yatmaktadır.

2004'ten 2005'e
Karşılaştırmayı 2004 ve 2005'in ilk çeyrekleri arasından yapıyoruz.

Ekonomi dış borçlanma olmaksızın da dış açık verebilir. Borç dışı finansmanı ikiye ayırabiliriz. Biri doğrudan yabancı sermaye yatırımlarıdır. Diğeri ise borsaya giren yabancı kaynaklardır.

Yabancı sermaye yatırımında .1 milyar dolar (yüzde 14) tutarında küçük bir artış görülüyor. Yabancıların hisse senedi alımları .9 milyar dolar (yüzde 187) artıyor. Borç dışı kaynak iki katına çıkınca borçlanma gereği 2.5 milyar dolara (yüzde 52) geriliyor.

Borçlanmayı kamu ve özel kesim için ayn izliyoruz. Kamu ile başlayalım. Kamu kesiminin yabancılara sattığı TL tahvilleri .6 milyar dolar (yüzde 29) azalarak 1.5 milyar dolara geriliyor. IMF'ye l milyar dolar borç ödeniyor. Toplam kamu borçlanması 1.3 milyar dolar (yüzde 267) artıyor.

özel kesimin dışarıda aldığı tahviller (eurobond) 2 milyar dolara yükseliyor. Bankalar 0.9 milyar dolar (yüzde 72), bankacılık dışındaki sektörler .6 milyar dolar (yüzde 27) daha az borçlanıyor. Toplam özel kesim borçlanması 2.8 milyar dolar (yüzde 78) geriliyor.

Rezerv değişimi
Borçlanma gereği ile borçlanma arasındaki fark döviz rezervlerindeki değişime eşittir. Dikkat: Rezerv artışı eksi, rezerv azalması artı işaret taşır. 2004'te rezervler 1.3 milyar dolar azalıyor. Bu yıl tam gereken borçlanma yapılınca rezervler sabit kalıyor.

Rezerv hareketlerinin Merkez Bankası ve bankalar arasında dağılımı ilgimizi çekiyor. Bankaların döviz rezervleri 3.3 milyar dolar azalırken Merkez Bankası' nın rezervleri aynı miktar artıyor. Döviz rezervi bankalardan Merkez Bankası'na geçiyor.

Yıllık rezerv değişimine bakıyoruz. 6.6 milyar dolar borçlanma gereğine karşılık 14.5 milyar dolar borçlanma var. Döviz rezervleri 7.9 milyar dolar artmış. Bankaların döviz rezervlerinde de 3.6 milyar dolar artışı olmuş.

Son olarak bankadışı özel borçlanmanın yıllıkta 6.7 milyar dolar ile borçlanma gereğinin tümü, ilk çeyrekte 1.6 milyar dolar ile yüzde 60'ını karşıladığını belirtelim.