Ocak-Mart 2004 dış ticaret ve ödemeler dengesini değerlendirmeyi sürdürüyoruz. İlk yazıda DİE'nin dış ticaret verilerini ele aldık. İkinci yazıda MB'nin cari işlemler dengesine baktık. Bugün ödemeler dengesinin sermaye hesabını göreceğiz.

Karşılaştırma için kriz öncesi dönemi yani 2000 yılını tercih ediyoruz. Birçok neden arasında bu yılın 2000'e benzer şekilde biteceği kanısının kamuoyunda yaygın olması da var. 2000'le benzerlik ve farkları saptamayı önemsiyoruz.

Salı günü cari işlemler açığının 2000'e kıyasla yüzde 122 artarak 5 milyar dolara, net hata noksan kalemi ile düzeltilmiş dış açığın ise yüzde 63 artışla 4.8 milyar dolara tırmandığını saptadık.

Sermaye hesabına o noktadan başlıyoruz. 4.8 milyar dolar dış açık hangi kaynaklarla finanse edilmiş? Bu soruya cevap arıyoruz.

Gazetedeki köşemde yer alan tablonun ilk iki sütunu milyar dolar cinsinden 2000 ve 2004 için Ocak-Mart dönemi verilerini, son sütun da gene milyar dolar olarak aradaki farkı gösteriyor.

Özel kesim borçlanıyor
Dış açık borç almadan iki yoldan karşılanabilir: doğrudan yabancı sermaye girişi ve hisse senedi yatırımları. İlki fiziki varlık mülkiyeti, ikincisi ise şirket ortaklığı anlamına geliyor.

Bu yıl, 7 milyar dolar bu yoldan giriyor. 2000'e kıyasla, 6 milyar dolar artışa tekabül ediyor. Böylece 2000'de 2.9 milyar dolar olan borçlanma ihtiyacı 1.2 milyar dolar artarak 4.1 milyar dolar gerçekleşiyor.

Önce özel kesim borçlanmasına bakıyoruz. 2004'te bankadışı kesim 2 milyar dolar borçlanıyor. Dış açığın yarısı buradan karşılanıyor. Bu kalem ithalat için kullanılan ticari kredileri özetliyor. 2000'e kıyasla 1.2 milyar dolar artış gözleniyor.

Bu yıl bankalar da 2 milyar dolar borçlanıyor. 2000'e kıyasla artış 1.4 milyar dolara ulaşıyor. Onun dışında özel kesim portföy yatırımı olarak, 1 milyar dolar getiriyor. Orada 2000'e kıyasla, 3 milyar dolar azalma saptıyoruz.

Hepsini toplayınca bu yıl özel kesimin 4.1 milyar dolar borç aldığını saptıyoruz. Özel kesim borçlanması 2000'den 2.3 milyar dolar daha yüksek gerçekleşiyor. Dikkat edilirse, 2004'te özel kesim toplam borçlanma ihtiyacına eşit borçlanıyor.

Devlet borç ödüyor
Kamu 2000'de 1.2 milyar dolar borçlanırken 2004'te eksi, 3 milyar dolar borç alıyor. Yani borcu o kadar azalıyor. Ek bir bilgi var. 1.4 milyar dolar tahvil satışının tümü içeriye yapılmış dövizle borç ama dış borç değil. Dolayısı ile devletin dış borcu aslında 1.7 milyar dolar azalıyor. 2000'le 2004 arasındaki en belirgin fark budur.

2004'te Merkez Bankası döviz rezervleri de 2 milyar dolar geriliyor. Kamunun dış borç ödemesi Merkez Bankası rezervleri ile yapılıyor. Özetlersek, 2004'te özel kesim borçlanması dış açığı finanse ediyor. Devlet ise rezerv eriterek borcunu azaltıyor. 2000'de ise özel kesim artı devlet dış açıktan fazla borçlanınca rezervler, 5 milyar dolar artmıştı.