Merkez Bankası Ocak-Mart 2004 ödemeler dengesini yayınladı. Eskiden her ay yayınlanan ödemeler dengesi verilerini değerlendirme ihtiyacı hissediyorduk. Geçen yıl süreyi uzattık. Şimdi çeyrek bazında (üç ayda bir) bakmayı yeterli görüyoruz.

Neden? Kamuoyu dış dengedeki gelişmelere çok duyarlı değil mi? Bence duyarlılık geçmiş kötü deneyimlerden kaynaklanıyor. Son dört yılda Türkiye ekonomisinde yaşanan büyük yapısal dönüşüm toplumsal bilince tam yansımadı.

Ana eksenleri hatırlatalım. Bir: Sıkı maliye politikası kamu açığı kökenli iç talep patlamasına izin vermiyor. İki: Sıkı para politikası kredi hacmini kısıtlıyor. Üç: Serbest kur döviz arz ve talebinde dengesizliğe hızlı tepki veriyor.

Ayrıca para ikamesi ve sermaye kaçağından kaynaklanan muhasebe zafiyetleri bir-iki aylık verileri güvenilmez kılıyor. Büyük ve oynak "net hata noksan kalemi" bunun en iyi örneğidir.

2000'den büyük açık
Ocak-Mart 2004 verilerini 2003 yerine 2000'le karşılaştırmayı tercih ettik. Nedeni çok açıktır. 2002 ve 2003 yılları krizden çıkış dönemidir. Ayrıca 2003'ün ilk çeyreği Irak savaşına rastlamaktadır. 2000'le karşılaştırma çok daha anlamlıdır.

Gazetedeki köşemde yayınlanan tablo cari işlemler dengesini özetlemektedir. Sayılar milyar dolardır. İlk iki sütunda 2000 ve 2004'ün ilk üç aylık sayılan, son sütunda ise milyar dolar cinsinden aradaki fark gösterilmektedir.

DİE'nin yayınladığı dış ticaret açığı bu yıl 2000'e kıyasla 2,6 milyar dolar artarak 7,2 milyar dolara çıkmıştır. Bavul ticareti, altın, navlun, transit gibi diğer kalemleri kapsayan mal ticareti açığı ise 5,1 milyar dolardır. (Bozulma 1,3 milyar dolar)

Hizmet dengesi 2000'in, 1 milyar dolar altındadır. Yatırım dengesi, 7 milyar dolar, işçi dövizleri, 6 milyar dolar düşünce, görünmeyenler dengesindeki fazla 1,5 milyar dolardan 0,1 milyar dolara gerilemiştir. Turist sayısında yüzde 50, paritede yüzde 27 artışa rağmen görünmeyen gelirlerin 2000'den, 9 milyar dolar daha düşük çıkması çok ilginçtir. Bu gelişmeye bir süredir dikkat çekiyoruz. Sermaye kaçağı ile bağlantılı olduğunu düşünüyoruz.

Neticede cari işlemler açığı 5 milyar dolarla 2000'in iki katına yükselmiştir. Resme bu açıdan bakınca, mart sonu itibariyle cari işlemler açığının sürdürülemez düzeye tırmandığını söylemek zorundayız.

"Net hata noksan"
2003 yılında cari işlemler açığı 6,9 milyar dolar oldu. Ama dış finansman sorunu çıkmadı. Çünkü "net hata noksan kalemi" 5 milyar dolar artı verince, dış açık 1,9 milyar dolar düzeyinde kaldı.

2000'den 2004'e, "net hata noksan kaleminden", 9 milyar dolar ek döviz girince dış açık 4,8 milyar dolara, dış açıktaki bozulma ise 1,9 milyar dolara geriliyor. Görünmeyen gelirlerin ve net hata noksan kaleminin yılın geri kalan bölümünde de dış dengenin temel belirleyicisi olacağı anlaşılıyor.