Ödemeler dengesi Ocak-Mart dönemi sonuçları Merkez Bankası tarafından yayınlandı. Kamuoyu dış denge ile yakından ilgileniyor. Özellikle cari işlemler açığı ve döviz kuruna muhtemel etkileri tedirginlik yaratıyor.

Şüphesiz bunda geçmiş kötü deneyimlerin önemli etkisi var. 20'nci yüzyılın ikinci yarısında çok sayıda ödemeler dengesi ve döviz kuru çalkantısı yaşandı. Bunlar toplumsal bellekte derin iz bıraktı. Yaraların daha kapanmadığını söyleyebiliriz.

Döviz krizine giden süreç iyi biliniyor. Yanlış iktisat politikaları büyük dış açıklara yol açıyor. Finansmanında kısa vadeli dış kaynaklar kullanılıyor. Eninde sonunda kur patlıyor. Bugün de vatandaş gene aynı film mi oynuyor diye şüpheleniyor.

2004'ten 2005'e
2004'te karşılaştırma için 2003 yerine 2000'i kullanmayı tercih ettik. Nedeni 2003 verilerinin hâlâ Şubat krizi sonrasının etkilerini taşıması idi. Bu yıl daha rahatız. Büyümenin ve dış açığın rekor kırdığı 2004'le karşılaştırma anlamlıdır.

Bugün cari işlemler dengesine bakıyoruz. Sermaye hesabı ayrı bir yazıya konu olacak. Tablonun ilk üç sütununda birinci çeyrek için milyar dolar cinsinden 2004 ve 2005 gerçekleşmesi ve aradaki fark var. Dördüncü sütunda yüzde değişme, son sütunda ise Mart 2005 sonu itibarıyla oniki aylık veriler var.

Olumlu işaretlerle başlayalım. Artış hızlarında ihracatın ithalattan, hizmet gelirlerinin hizmet giderlerinden, yatırım gelirlerinin yatırım giderlerden daha hızlı büyüdüğü görülüyor. Transferler (işçi dövizleri) de yavaş da olsa yükseliyor.

Öte yanda, bavul ticareti ve altın ithalatında olumsuz gelişme var. Ancak daha ilginci, artış hızlarındaki lehte fark dengelere gelince ortadan kayboluyor. Sadece hizmet dengesi 0.3 milyar dolar (yüzde 28) düzeliyor.

Mal dengesi 1.1 milyar dolar (yüzde 22), mal+hizmet+transfer dengesi 0.9 milyar dolar (yüzde 22), yatırım dengesi 0.1 milyar dolar (yüzde 6) ve cari işlemler dengesi 0.9 milyar dolar (yüzde
17) bozuluyor.

Özetlersek, döviz gelirlerinin döviz giderlerinden daha hızlı artması uzun dönem için çok umut vericidir. Ancak, kısa dönemde cari işlemler açığı yükselmektedir.

Gene net hata noksan
En ilginç gelişme net hata noksan kaleminde yaşanıyor. Geçen yıl birinci çeyrekte eksi 0.9 milyar dolar iken bu yıl 2.7 milyar dolar artışla artı 1.7 milyar dolara tırmanıyor. Neticede bu yılın 6.3 milyar dolar cari işlemler açığının yüzde 28'ini net hata noksan kalemi karşılıyor. Düzeltilmiş dış açık 1.8 milyar dolar (yüzde 28) düşüyor.

Eğilim yıllık verilerde daha belirginlik kazanıyor. 16.5 milyar dolar cari işlemler açığı ve net hata noksan kaleminde artı 5.6 milyar dolar var. Nereden geldiği bilinmeyen dövizler açığın yüzde 34'ünü karşılıyor.

Kayıtdışı ihracat, stoklardaki artış, cari işlemler açığı ve net hata noksan kalemi arasındaki ilişkiyi "Bir Hikaye Anlatıyorum" (19 Nisan 2005) başlıklı yazıda ele almıştım. Tekrar okumakta yarar olabilir.