Aşağıdaki tabloyu konferans ve sunumlarda bir süredir kullanıyorum. Okuyucularımla paylaşmak için tüm verilerin kesinleşmesini bekledim. Geçenlerde son veri olan net kamu borcu da açıklandı. Ben de yazıya döktüm.

Aslında basit bir fikirden hareket ettim. Temel makroekonomik göstergeler için 2004'ü 2000'le karşılaştırdım. Neden 2000? Örneğin 1999 ya da 2001 değil? Bunlar ekonominin küçüldüğü kriz yıllarıdır. Karşılaştırma anlamlı olmazdı.

2000'le karşılaştırmanın başka bir yararı daha olacağını düşündüm. Genel kanı 2001'de çok ağır bir ekonomik krizin yaşandığı yönündedir. Kriz yılının karşılaştırılan dönemin içinde kalması krizle ilgili teşhislere de yardımcı olabilecektir.

Göstergeler olumlu
Sıradan görelim. Cari döviz kuru ile milli gelir (GSMH) 2000 yılında 201 milyar dolar iken 2004'de yüzde 50 artışla 301 milyar dolara yükseliyor. Kişi başına gelir ise 2.981 dolardan 4.191 dolara yüzde 41 artıyor.

Milli geliri cari kurla dolar cinsinden ölçmenin sorunları biliniyor. Bu dönemde hem dünyada hem de Türkiye'de dolar değer kaybetti. Milli gelirde görülen büyük artış bunu da yansıtmaktadır.

O nedenle milli gelire satınalma gücü paritesi ile (SGP) de bakıyoruz. 2000 yılında 421 milyar dolar iken 2004'de yüzde 32 artışla 554 milyar dolara çıkıyor. Kişi başına gelir de 6.250 dolardan 7. 700 dolara yüzde 23 yükseliyor.

Ekonomideki büyüme dış ticarete daha da güçlü yansıyor. Dört yılda ihracat 28 milyar dolardan 63 milyar dolara yüzde 128, ithalat ise 55 milyar dolardan 97 milyar dolara yüzde 79 artıyor. Uzun dönem ihracat artış hızının ithalatın üstünde kaldığını özellikle vurguluyoruz.

Cari işlemler açığı 10 milyar dolardan 15 milyar dolara yüzde 57 büyüyor. Buna karşılık dış borçlanma gereği 13 milyar dolardan 9 milyar dolara yüzde 25 geriliyor. Dış borç gereğinin milli gelire oranı ise yüzde 6.3'den yüzde 3.2'ye yarı yarıya düşüyor.

Üstelik, bu arada enflasyon da yüzde 39'dan yüzde 9.3'e yani dörtte birine iniyor. Ortalama dolar kuru yüzde 128 artıyor. Nihayet kamu net borcunun milli gelire oranında yüzde 57'den yüzde 63'e yüzde 10'luk artiş gerçekleşiyor.

Bilmece gibi sorular
Tablodaki verilerin ait olduğu ekonominin tarihini bilmediğinizi kabul edelim. Verilere bakıyorsunuz. Sonra size soruluyor. Sizce bu ekonomi 2000'le 2004 yıllan arasında büyük bir ekonomik kriz yaşamış olabilir mi?

Tersinden de sorabilirdik. Dört yıl içinde milli gelirini, ihracatını ve ithalatını bu kadar artıran, buna karşılık dış açığının milli gelire oranını ve enflasyonunu bu kadar düşüren bir ülke büyük bir ekonomik kriz geçirmiş olabilir mi?

Bilmeceleri severim. İnsanı çıplak gözle görünenin gerisinde yatan derin nedenlere inmeye zorlarlar. Onları çözmeye çalışırken bilgi hazinemizi geliştiririz. Böylece dünyayı daha iyi anlama olanağına kavuşuruz.