Bir yandan, elektronik posta mesajları özellikle kur-faiz-borsa üçgenine sıkışıp kalmakla suçluyor. Ama vatandaş karşısında görünce öncelikle kuru, faizi ve borsayı soruyor, konjonktür tahminlerimi kapmaya çalışıyor.

Dolayısı ile bugün bilgisayarımın başına küçük bir açmazla oturdum. Mali piyasalarda hareketli geçen haftayı mı değerlendirmeliyim? Yoksa onun dışında bir konuda mı yazmalıyım? İkincisinde karar kıldım.

"Saadet Zinciri Tekliyor" başlıklı son yazım bu aşamada yeterli geldi. Çünkü önümüzdeki dönem para politikasını tartışmak için Merkez Bankası yönetiminin kesinleşmesi gerekiyor.

Ayrıca sevgili dostum Ege Cansen'den esinlendim. Dün "yüksek faiz-düşük kur mücahidi iktisatçılara yüklenmek" yerine "Kanun Hakimiyeti" üstüne ikinci yazısını yazdı.

Böylesine önemli bir konuyu Ege'nin tekeline bırakamazdım.

Kurallar, kanunlar, kurumlar
Ekonomik faaliyetlerin içinde gerçekleştiği insani-toplumsal çerçeveyi önemseyen iktisatçı sayısı son yıllarda hızla artıyor. Bence iktisat teorisi özüne geri dönüyor. Unutmayalım ki mesleğin kuruluş döneminde zaten bu yaklaşım hakimdi.

Örneğin Adam Smith ahlak hocasıdır. İlk kitabı "Ahlaki Duygular Teorisi" başlığını taşır. İktisadi analizin dar kapsamlı teknik-matematik kalıplara indirgenmesi 20'nci yüzyıla özgüdür.

Çıkmaz sokak olduğu görülmüştür. Etkinliği azalmaktadır.

Bireyin davranışlarını biçimlendiren kuralların varlığı toplumu mümkün kılar. Başlangıçta kurallar formel (şekil şartına bağlı) değildir. Zaman içinde bir bölümü formelleşir. Yazılı hale gelince kanun olur.

Kural nedir? Çıkarımızla örtüşmeyen bir davranışı kabullenmek zorunluluğudur.

Formel olmayan kuralın müeyyidesi toplumun tepkisidir. Formel kuralda kamu otoritesi uyumu sağlar. İngilizce "enforce-ment" sözcüğü "güç, zorlama" içerir.

Bireylerin kural kümeleri etrafında anlaşması ile kurumlar oluşur. Kurum kurallara uymayı ve kuralları değiştirmeyi düzenler. Kuralların bireye ve topluma maliyetini düşürür.

Bireylere geleceğe yatırım yapma güveni veren ve üretken faaliyetlerin getirişini yükselten kurumların varlığı ekonomik gelişmeyi teşvik eder.

İlki kanunların üstünlüğü ve demokrasidir. İkincisi piyasa ekonomisidir.

Yararlı bir kitap
Neden Türkiye'de kanunlar uygulanamaz? Neden vergi kaçırılır? Gecekondu yapılır? Yol kenarlarına çift park edilir? Emniyet şeridine girilir? Ege'yi de ilgilendiren bu sorulara ilerideki yazılarımda cevap arayacağım.

İlgilenen okuyucularıma beğendiğim bir kitabı tavsiye ediyorum. Yazarı halen TÜİK başkanlığı görevini sürdüren Dr. Ömer Demir: İktisat ve Ahlak" (Liberte yay. Ankara 2003).

Kurumsal iktisatla ilgili alanlarda diğer Türkçe eserler kaynakçada yer alıyor.