DİE tarafından yayınlanan Nisan-Haziran 2003 (ikinci çeyrek) milli gelir verileri kamuoyunda hayal kırıklığı yarattı. Çünkü ekonominin ikinci çeyrekte de ilk çeyrekte olduğu gibi yüksek bir büyüme hızı tutturacağı tahmin ediliyordu.

Bence kamuoyu yaz ayları boyunca faiz, kur ve enflasyonda yaşanan büyük düşüş ve böylece oluşan olumlu ortamdan etkilendi. Halbuki dikkatli bir analiz ikinci çeyrekte büyüme hızının düşük çıkacağına işaret ediyordu.

Bir neden ekonomi dışı koşullardır. Irak'ta savaş Mart sonunda başladı. İkinci çeyreğin üçte biri (Nisan) savaşa denk geldi. Savaş kısa sürse de ikinci çeyreği etkiledi. Örneğin Mayıs ve Haziran'da turist sayısı da bir önceki yıla kıyasla düştü.

Diğer neden aritmetiktir. GSMH'nın büyüme hızı 2002'nin birinci çeyreğinde yüzde 2.1, ikinci çeyreğinde ise yüzde 8.9 olmuştu. Bu yıl ilk çeyrekte yüzde 8.1, ikinci çeyrekte yüzde 3.9 çıktı. Neticede iki yıl toplamı ikinci çeyrekte (yüzde 12) birinci çeyrekten (yüzde 11) daha büyüktür.

Büyüme hızı
İkinci çeyrekte, 1987 fiyatları ile GSYİH geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 3.9 artarak 28.8 trilyon Tüye yükselmiş. Bu mutlak olarak gelmiş geçmiş en yüksek ikinci çeyrek reel milli gelirine tekabül ediyor.

Temmuz 2002-Haziran 2003 arasındaki 12 ayda GSYİH bir önceki 12 aya kıyasla yüzde 7.8 artarak 121.4 trilyor Tllye yükselmiş. Böylece yıllık GSYİH 2000 yıl sonunda ulaştığı 118.9 trilyon TL düzeyinin yüzde 2.4 üstüne çıkmış.

GSYİH ülke içinde üretilen katma değeri gösteriyor. Dış dünya faktör gelir-giderini ekleyerek GSMH elde ediliyor. Şubat krizi sonrasında dış faktör gelirlerinde başlayan ciddi gerileme Nisan-Haziran döneminde de sürmüş.

Böylece 2003'ün ikinci çeyreğinde GSMH geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 3.7 büyümüş. Yıllık bazda bakınca, GSMH'nın son 12 ayda yüzde 7.6 büyüdüğünü hesaplıyoruz.

Harcama kalemleri
Özel tüketim harcamaları ilk çeyrekteki yüzde 6.5'a kıyasla daha yavaş, yüzde 2.5 artmış. İlgimizi çeken bir sayı yarı-dayanıklı ve dayanıksız tüketim mallarına yönelik harcamaların geçen yıla kıyasla yüzde 6.1 küçülmesi.

Kamu tüketimi yüzde 2.9 azalmış. İlk çeyrekte de yüzde 3 gerilemişti. Halbuki kriz süresince kamu tüketimi artışı sürmüştü. AKP Hükümeti'nin mali disiplini ciddiye aldığına işaret ediyor.

Yatırımlar yüzde 5.5 artmış. Ancak, yatırımların dağılımı da ilginç. Kamu yatırımları yüzde 11.3 düşmüş. Buna karşılık özel yatırımlar yüzde 11.9 artmış. Özel kesimin makina teçhizat yatırımlarındaki büyüme ise yüzde 30'u bulmuş.

Mal ve hizmet ihracatı yüzde 12.5, mal ve hizmet ithalatı ise yüzde 22.0 artmış. Dolayısı ile mal-hizmet dış ticaretinin toplam etkisi eksi olmuş. Nihayet stoklar GSYİH'da yüzde 4.2 artışa neden olacak şekilde yükselmiş. Sayıların anlamına bir başka yazıda bakacağız.