Perşembe günü yeni hükümeti enflasyonla mücadele konusunda kararlılığa davet ettim. Aynı gün gazetelerde MÜSİAD Başkanı Ali Bayramoğlu'nun enflasyonla ilgili önerisi yayınlandı. Bayramoğlu tam tersini talep ediyordu.
Başarılı bir işadamının iktisat bilmesi gerekmez. Teşebbüs gücü genelde bilginin ötesinde kişisel özelliklere bağlıdır. Liderlik vasfı, risk taşıyabilme, cesaret, baskı altında performans, hızlı karar becerisi, vs. müteşebbis ve icracı insanları ayırt eder.
Maalesef bu sade gerçek Türkiye'de pek bilinmiyor. Para kazanmak iktisat bilgisinin kanıtı zannediliyor. Ticari deneyimlerin makroekonomiyi anlamakta hiçbir yaran olmadığı ve olamayacağı kavranmıyor.

Abesle iştigal
Bayramoğlu'nun önerisi A'dan Z'ye yanlıştır. Para, likidite, gelir, harcama gibi en basit ekonomi kavramları ile çelişmektedir. Bunların ayrıntılarına girmek istemiyorum. Doğrudan önerinin sonuçlarını değerlendirmeye geçeceğim.
Öneri şudur. Hazine Merkez Bankası'ndan bütçenin yüzde 5'i kadar faizsiz avans kullanacaktır. 2003 için takriben 6,5 kır. TL tutmaktadır. Bu teklif iki farklı uygulama halini alabilir. İlki nispeten zararsızdır. İkincisi ise çok tehlikelidir.
Zararsız senaryoda, Hazine Merkez Bankası'ndan aldığı faizsiz avansı piyasaya borç geri ödemek için kullanır. Yani faiz-dışı fazlaya dokunmaz. IMF ile program devam eder.
Piyasaya 6,5 ktr. TL ek likidite çıkar. Piyasa bu kaynaklan gecelik veya haftalık repo ile Merkez Bankası'na verir. IMF'in performans kriteri parasal taban değişmez. Yani hiçbir şey olmaz.
Ya faizler? Hazine şimdi 6,5 ktr. TL'ye faiz ödemiyor. O kadar faiz tasarrufu var. Doğru. Ama aynı paraya Merkez Bankası faiz ödüyor. Demek ki yıl sonunda Hazine'ye vereceği temettü o kadar azalacaktır. Yani ilk senaryo abesle iştigaldir.

Felâketin ayak sesleri
Gelelim ikinci ve tehlikeli senaryoya. Hazine 6,5 ktr. TL faizsiz Merkez Bankası avansını bütçede kullanır. Vergileri indirir ya da harcamasını arttırır. Dolayısı ile yüzde 6,5 faiz-dışı fazla hedefi delinir. IMF programdan çekilir.
Piyasada gene 6,5 ktr. TL fazla likidite vardır. Sizce bu likidite nereye gider? Derhal dövize kayacağını öngörmek için kâhin yada Nobel'li iktisatçı olmak gerekmiyor. O andan itibaren kurun tırmanmasını engellemek olanaksızdır.
Hikâyenin bundan sonrasını tahmin ediyorsunuz. Kur patlayınca mali sistem ve vatandaş TL'den kaçmaya başlar. TL faizleri de hızla yükselir. Yüksek faiz bütçe açığını büyütür. Bütçe açığı kur artışı ile birleşince kamu fiyatlarına zamlar hızlanır. Enflasyon paflar.
Ekonomiler hiperenflasyon fasit dairesine böyle girerler. TLden kaçış ve yükselen enflasyon devleti olağan ödemelerini yapamaz hale getirir. Daha da fazla para basılır. Süreç hızlanarak gider.
Benzer öneriler geçmişte Latin Amerika'da uygulandı. Hepsi hiperenflasyonla sonuçlandı. Başka türlü olması mümkün değildi. Neyse ki yeni hükümet bu tür saçmalıkları ciddiye almayacak kadar sağduyu sahibi duruyor.