Son yayınlanan kamu borcu verilerini değerlendiriyoruz. Hazine bu yıl iki yeni veri açıklıyor. Biri iç borcun ortalama reel faizi. Diğeri toplam kamu borcunun brüt ve net değerleri. İkisi de borç analizi açısından yararlı oldu.

Geçen yazıda Haziran 2003 sonu itibarıyla brüt ve net kamu borcunun ayrıntılarına baktık. Net kamu borcu 230.5 katrilyon lira hesaplanıyor. GSMH'ya oranı yüzde 74.2 çıkıyor. Enflasyon düzeltmesi yapınca yıl sonunda yüzde 60'a ineceğini söyledik.

Bugün Ekim sonu itibarıyla brüt borç verilerini ele alacağız. Hazine bu veriye "Konsolide Bütçe Toplam Borç Stoğu" diyor. Hazine'nin doğrudan borçlarını gösteriyor. Hazine mevduatını ve Merkez Bankası dahil diğer kamu kuruluşlarının borç ve alacaklarını kapsamıyor. Aylık olarak yayınlanıyor.

Borcun yapısı
Ekim 2003 sonu itibanyla Hazine'nin toplam brüt borcu 272.2 katrilyon lira olmuş. Ekim sonu dolar kuru 1.490.000 liraya bölünce 182.5 milyar dolar ediyor. Önce borcun yapısına yani ana kategoriler arasında dağılımına bakalım.

Üç kategori önem kazanıyor. Biri Hazine'nin hangi para ile borçlandığı. İkincisi içeriye mi dışarıya mı borçlandığı. Üçüncüsü içeride piyasaya mı kamu kesimine mi borçlandığı. Sırası ile görelim.

Hazine'nin TL ile 138.2 katrilyon borcu var. Ekim sonu kuru ile borcun yüzde 50.8'sine tekabül ediyor. Dövizle borcu ise 89.9 milyar dolar. Aynı kurdan 134.0 katrilyon lira ya da borcun yüzde 49.2'si ediyor.

TL borcunun tümü doğallıkla iç borç sınıfına giriyor. Ama Hazine'nin ayrıca 28.2 milyar dolar döviz cinsinden iç borcu var. Ekim sonu kuru ile ikisini toplayınca 180.2 katrilyon lira toplam iç borç miktarına ulaşıyoruz. İç borç toplam borcun takriben üçte ikisini (yüzde 66.2) oluşturuyor. Geri kalan 60 milyar dolar Hazine'nin dış borcu.

İç borcun 95.2 katrilyon lirasını Hazine piyasadan borçlanmış. Geri kalan 85 katrilyon lira kamu kesimine borç. Son olarak piyasa borcunun 58.5 katrilyon lirası sabit getirili bono ve tahvillerden oluşuyor.

Bu sayı çok önemli. Hazine yüksek faizi piyasanın elindeki bono ve tahvillere ödüyor. Yüksek faizli borcun toplam borç içindeki payı yüzde 21.5, iç borç içindeki payı ise yüzde 32.5. Borç dinamiğini rahatlatan etkenlerin başında bu olgu geliyor.

Nominal ve reel değişim
Gelelim brüt borçtaki değişime. Yılbaşından bu yana Hazine'nin toplam borcu TL cinsinden yüzde 12.3 artmış. Aynı dönemde tüketici enflasyonu yüzde 15.5 olmuş. Borç enflasyondan az artınca reel borç yüzde 2.7 azalmış.

Aynı dönemde Hazine'nin TL borcu yüzde 35.9 yükselmiş. Dolayısı ile reel olarak yüzde 17.7'lik bir artış söz konusu. Ama aynı dönemde dolar yüzde 8.8 düştüğünden Hazine'nin dövizle borcunun TL karşılığı yüzde 4.7 gerilemiş. Enflasyon da hesaba katınca döviz borcunun TL karşılığı reel yüzde 17.5 azalmış.

Özetle, Ocak-Ekim döneminde Hazine'nin borcu reel olarak azalmıştır. Kurdaki gerileme azalmanın temel nedenlerinden biridir. Diğer nedenlere başka yazılarda bakarız.