Döviz kurları tekrar aşağıya döndü. Geçmişten biliyoruz. Kur aşağı gidince TL'nin fazla değer kazanmaya başladığı şikayetleri seslendirilir. İthalatın yükseleceği, dış açığın büyüyeceği, her an yeni bir döviz krizinin gelebileceği söylenir. Türkiye ihracatçılar Merkezi TİM ise ihracatın rekor düzeyde seyrettiğini açıkladı. Ortalama aylık ihracatın 4 milyar dolara ulaştığı, son oniki aylık ihracatın ise 40 milyar doları aştığı ifade edildi. 2003 yılı için 45 milyar dolar ihracat telaffuz edildi. Halbuki yıl başından bu yadan dolar kurunun ortalaması 1.650.000 TL civarında yatay seyretmişti. Bu düzeyde döviz kurunun ihracatı engellemediği, tam tersine teşvik ettiği anlaşılıyor.

BigMac reel döviz kuru
Ülke paralarının ne zaman aşırı değerli, ne zaman düşük değerli olduğunu saptamak daima ciddi bir sorundur. Fiyat endekslerinin bilinen eksiklikleri var. Sık sık toptan eşya fiyatları TEFE ile ilgili şikayetlerimizi dile getiriyoruz. The Economist dergisi yıllardır farklı bir yöntem uyguluyor. Bütün dünya ülkelerinde satılan ve tıpatıp aynı bir maldan yararlanıyor. Söz konusu olan McDonalds zincirinin ünlü "BigMac" hamburgeridir. Hesap aslında basit. Çok sayıda ülkede BigMac'in yerli para ile fiyatı kolay elde edilen bir veri. Bu fiyatı cari döviz kuruna bölünce BigMac'in o ülke için dolar cinsinden fiyatı elde ediliyor. Geriye bu fiyat ABD fiyatı ile karşılaştırmak kalıyor. Cari döviz kurundan o ülkede hamburgerin dolar fiyatı ABD'nin üstünde ise, ülke pahalı demektir. Yok, ham-burger fiyatı ABD'nin altında ise ülke ucuz anlamına gelir. Aşağıdaki tabloda derginin 22 Nisan 2003 için bulduğu fiyat karşılaştırmaları var. Liste daha uzundu. Tabloyu küçük tutmak için bizim daha çok ilgimizi çekecek ülkeleri koydum. Euro bölgesi, İngiltere ve İsviçre'de BigMac Amerika'dan daha pahalı. Yani para dolara karşı aşırı değerli. Son sütun ne kadar değerli olduğunu gösteriyor. Diğer ülkelerde ise BigMac Amerika'dan daha ucuz. Yani para dolara karşı düşük değerli.

Et fiyatları ve hamburger
İlk bakışta Türkiye rakiplerine kıyasla daha pahalı duruyor. Bunu nasıl tefsir edeceğiz? BigMac reel kuruna göre TL değerli diyebilir miyiz? Bu soruya evet cevabını veremiyoruz. Anahtar et fiyatlarında yatıyor. Nedenini iyi bilmiyorum ama Türkiye'de et fiyatları dünya ortalamasının çok üstünde seyrediyor. Hamburger dediğiniz köftenin alafrangasıdır. Et en önemli maliyet unsuru. Fiyatından çok etkileniyor. Ama yüksek et fiyatlarına rağmen Türkiye'de BigMac ABD ve Avrupa'dan daha ucuz. Kuru izleyenlerin dikkatine sunuyorum.