Dalgalı kur rejiminin çok ilginç sonuçları var. Euro/dolar paritesini örnek alalım. AB ve ABD'nin enflasyon oranlan arasında neredeyse hiç fark yok. Ona rağmen paritede bilinen dalgalanma yaşanıyor.

Bu durum kur hareketlerinin rekabet gücüne etkisine kamuoyunun ilgisini artırıyor. Dolayısı ile reel kurun en doğru şekilde hesaplanması önem kazanıyor. Teoride bu kolay bir iş. Pratikte çok ciddi sorunlar çıkıyor.

Reel kur hesabına getirilen çok ilginç ve yaratıcı bir çözüm var. The Economist dergisi dünyanın her yerinde aynı vasıfta üretilen Big-Mac fiyatlarını karşılaştırıyor. Hamburger fiyatlarından ülke paralarının değerine ulaşıyor.

Son veriler derginin geçen hafta çıkan sayısında yayınlandı. Gazetelerin ekonomi sayfaları bunlara yer verdi. BigMac endeksinde TLnin yüzde 5, örneğin Çin parası Yuan'ın ise yüzde 59 düşük değerli çıktığı vurgulandı.

Gene bilmecelerle uğraşıyoruz
Ben olayın farklı bir cephesine bakmaya karar verdim. Okuyucularım ekonomik bilmecelere merakımı biliyor. Toplumsal bilimlerde istisnaların açıklanması daima öğreticidir.

BigMac endeksine göre parası aşırı değerli ülkelerden yola çıktım. Genel kanıya göre bir ülkenin parası aşın değerli ise o ülkenin cari işlemler dengesinin açık vermesi gerekiyor. Bu manük özellikle Türkiye'de çok yaygındır.

Parası değerli ülke liginin tepesinde İsviçre yer alıyor. ABD'de 3.06 dolar olan BigMac cari döviz kurunda İsviçre'de 5.05 dolara satılıyor. İsviçre frangı yüzde 65 aşın değerli çıkıyor. Onu Danimarka yüzde 50, İsveç yüzde 36 ve Euro bölgesi yüzde 17 ile takip ediyor.

Bundan sonrası çok şaşırtıcı. Dört ekonomi de cari işlemler dengesinde fazla veriyor. 2005 yılında İsviçre'nin dış fazlasının milli gelirine oranı yüzde 11.1 tahmin ediliyor. Cari işlemler fazlası Danimarka'da yüzde 2.1, İsveç'te yüzde 6.9 ve Euro bölgesinde yüzde 0.5 öngörülüyor.

İşte size bir bilmece. Dört ülkenin paraları yüzde 15 ve daha fazla aşın değerli. Ama dördü de, cari işlemler dengesi fazlası veriyor.

Tasarruf ve dış denge
Bu ilginç durumu nasıl açıklayabiliriz? Makroiktisat derslerinde uzun anlatılır. Bir ekonominin cari işlemler dengesinin belirlenmesinde rekabet gücü geri plandadır. Önemli olan tasarruf ve yatırım büyüklükleridir.

Cari işlemler dengesi daima ve her yerde tasarruf-yatırım dengesini birebir yansıtır. Tasarrufu iç yatırandan yüksek ekonomiler reel kur ne olursa olsun cari işlemler dengesinde fazla verir. Tersine, tasarrufu iç yatırımından düşük ekonomiler de reel kur düzeyinde bağımsız olarak cari işlemler dengesinde açık verir.

Buna göre ortada şaşırtıcı bir durum yoktur. İsviçre, Danimarka, İsveç ve Euro bölgesi ekonomileri yatırımlarından çok tasarruf yapıyorlar. O nedenle kur aşın değerli olsa bile cari işlemler fazlası veriyorlar.