Zaman hakikaten su gibi akıyor. Gümrük Birliği'ne girelim girmeyelim tartışmaları bana dün gibi geliyor. Anlaşmanın devreye girmesinden sonra kopan gürültüleri de hatırlıyorum. Halbuki aradan on yıl geçmiş.

AB'nin öncüsü Ortak Pazar'la Türkiye'nin ilk anlaşması 1963'e gider. 1978'de Ecevit Yunanistan'la birlikte üyeliğe müracaatı reddetti. On yıl sonra Özal'ın üyelik başvurusunu AB kabul etmedi.

1995'te Çiller'in koalisyon hükümeti önemli bir adım artı. Eski anlaşma uyarınca Gümrük Birliği'ni uygulamayı kararlaştırdı. Çiller'in erken seçime girmesinde bu kararın etkisi büyüktür. Neticede 1 Ocak 1996'da Gümrük Birliği fiilen devreye girdi.

Demek ki 2005 sonunda AB ile Gümrük Birliği onuncu yılını doldurdu. Bu süre AB macerasının Türkiye'nin dış ticaretine etkilerini görmek için yeterli uzunluktadır. Kâr-zarar hesabı yapmaya izin verir.

Ticaretin bölgesel dağılımı
Gümrük Birliği'nin ticaret akımlarına etkisi nasıl ölçülür? Bir yöntem, AB ve geri kalan dünya ile dış ticaretin değişimini karşılaştırmaktır. Sunuşta farklı araçlar kullanılır. İhracat, ithalat ve dış ticaret açığının toplam ve yıllık ortalama değişim oranları ya da ihracatın
ithalatı karşılama oranları aynı gerçeği yansıtır.

Gümrük Birliği öncesi son yıl olan 1995 ile 2005'i karşılaştıran sayılar aşağıdaki tablodadır. Parite etkisini temizlemek için ilk iki sütunda dış ticaret akımlarını milyar euro cinsinden verdik. Son iki sütun ise yüzde olarak on yıllık toplam değişimi ve yıllık ortalama değişimi gösteriyor.

On yılda milyar euro olarak AB'ye ihracat 8'den 31'e, ithalat 12'den 39'a, ticaret açığı 4'ten 9'a yükselmiş. On yılda ihracat 3.8 katına, ithalat 3.2 katına, açık 3 katına çıkmış, ihracat, ithalat ve açık için yıllık ortalama
yüzde artışlar sırası ile 14.2, 12.2 ve 7.2 olmuş, ihracatın ithalatı karşılama oranı da yüzde olarak 66'dan 78'e tırmanmış.

Ya diğer ülkeler? İhracat daha yavaş (3.6 katı ya da yüzde 13.7), ithalat daha yüksek (3.9 katı ya da yüzde 14.6), dolayısı ile ticaret açığı artışı en yüksek (5.3 katı ya da yüzde 15.6) artmış. AB dışı ülkelerde ihracatın ithalatı karşılama oranı da yüzde olarak 56'dan 52'ye gerilemiş.

Türkiye'nin yararına oldu
Dış ticaret akımları açısından 2005 şanssız bir yıldır. 2003 sonrasında uygulanan yanlış
para politikasının olumsuz sonuçlannı taşımaktadır. Ama sayılar nettir. Ters konjonktüre rağmen Gümrük Birliği on yılda Türkiye'nin yararına çalışmıştır.

Tekrarlayalım. Gümrük Birliği Türkiye'ye AB'ye ihracatını ithalatından daha hızlı artırma olanağını tanımıştır. Böylece ihracatın ithalatı karşılama oranı ciddi şekilde yükselmiştir.

Bu durum AB'ye özgüdür. Yani genel bir trendten kaynaklanmamaktadır. AB dışı ile ithalat ihracattan daha hızlı artmış, ihracatın ithalatı karşılama oranı düşmüştür. Velhasıl Türkiye Gümrük Birliği'nin kazanan tarafı olmuştur.