Yeni açıklanan Ocak-Ekim dönemi ödemeler dengesini 2000 yılı ile karşılaştırdık. İlginç bulgulara ulaştık. En çok ithalat artışı korkutuyordu. Ama 2000'e kıyasla dış ticaret açığında kötüleşme 6 milyar dolar tutuyordu. Halbuki görünmeyenler dengesi 2000'e kıyasla 2.5 milyar dolar bozulmuştu. Çünkü görünmeyen giderler 2.5 milyar dolar artarken görünmeyen gelirler sabit kalmıştı. Görünmeyen gelirlerin 1998'den günümüze seyrini izlemeye karar verdik.

Neler gördük? 1999 yılında görünmeyenler düşüyor. Bir: Rusya büyük bir mali krize giriyor. İki: Öcalan davası turizmi çok olumsuz etkiliyor. Ama ikisinin de etkisi 2000'de kayboluyor. Görünmeyen gelirler tekrar yükseliyor.

Ne zamana kadar? Şubat 2001'e kadar. Krizle birlikte görünmeyenler tekrar düşüşe geçiyor. Irak savaşının sonuna kadar sürekli azalıyor. 2003 yazında başlayan olumlu konjonktürle birlikte yavaş da olsa toparlanmaya başlıyor.

Yeni hesaplar yapıyoruz
Görünmeyen gelirleri etkileyen bazı faktörleri hatırlayalım. Turizm çok önemli bir kalem. Gelen turist sayısı turizmin canlılığını ölçer. Taşımacılık bir diğer önemli kalem. Toplam dış ticaret miktarı (ihracat artı ithalat) taşımacılık faaliyetinin hammaddesidir.

Bir başka husus euro-dolar paritesidir. Dolar yükselince AB ile ticaretin dolar cinsinden değeri düşüyor. Dolar değer kaybedince ise yükseliyor. Bu sorunu çözmek için ",5 euro + 0,5 dolar" döviz sepetini kullanabiliriz.

Üç serimiz var. Gelen turist 10 milyon kişi mertebesindedir. Dış ticaret 100 milyar birime çıkar. Görünmeyenler ise 10 milyar birimle ifade edilir. Nasıl karşılaştıracağız? Endeksler yardıma yetişir. Her serinin 1998 yılı değerine 100 deriz.

Üç serinin seyri gazetedeki köşemde yayımlanan grafikte gösteriliyor. Düz çizgi görünmeyen gelirleri, kısa kesikli çizgi dış ticaret miktarını, uzun kesikli çizgi gelen turist sayısını, düz dikey çizgi ise Şubat 2001'i (yani krizi) temsil ediyor.

Anlayan beri gelsin
Manzara çok açıktır. 1999 yılında gelen turist, dış ticaret miktarı ve görünmeyen gelirler beraberce düşüyor. 2000'de hepsi beraberce yükseliyor. Şubat krizi sonrasında bir süre dış ticaret miktarı düşüyor sonra artışa geçiyor. Turist sayısı hep artıyor. Ama görünmeyen gelirler garip şekilde sürekli geriliyor.

Bugünü 1998 yılı ile karşılaştıralım. Gelen turist sayısı yüzde 80 daha yüksek. Döviz sepeti cinsinden dış ticaret miktarı iki katına çıkmış. Ama döviz sepeti cinsinden görünmeyen gelirler 1998'in yüzde 7 altında kalıyor.

Bu gelişme size makul geliyor mu? Yoksa siz de benim gibi anlamakta zorlanıyor musunuz? Üçüncü çeyrek milli gelir verileri yayınlanınca bu heyecanlı konuya başka bir açıdan geri döneceğim. İzlemeye devam ediniz.