Gelir dağılımı yazılarına devam ediyoruz. 2002 yılında DİE tarafından her ay 800 hane toplam 9 bin 600 hanenin katıldığı bir "Hanehalkı Bütçe Anketi" yapıldı. Hem fiyat endeksleri için tüketim kalıpları hem de gelir dağılımını bu anket verileri ile hesaplandı.

2002'de gelir dağılımında 1994'e kıyasla önemli bir düzelme görülüyor. Buna karşılık 1987'den 1994'e gelir dağılımı ciddi şekilde bozulmuştu. Yani 2002'de gelir dağılımı çok cüzi farklarla 1987'deki durumuna geri dönmüş oluyor.

Bu durum beni kuşkulandırdı. 1987'den 1994'e gelir dağılımındaki bozulmayı anlamamıştım.

Şimdi de 1994'den 2002'ye gelir dağılımındaki düzelmeyi anlamıyorum. Sorunun 1994 yılının derin bir kriz yılı olmasından kaynaklandığı şüphesini taşıyorum.

1994'de özellikle maaş, ücret ve küçük üretici gelirleri kriz nedeni ile çok gerilemişti. Daha sonra bunlar tekrar normal değerlerine yükseldiler. Yani karşılaştırmayı 1994'le değil, 1987 ile yapmak gerekiyor.

Gelir kategorileri
Gelir dağılımı hesaplarında kullanılan yöntemi tekrar hatırlatalım. Hesap birimine "hane" deniyor. 2002 yılında 16,4 milyon hane ve 68,4 milyon nüfus var. Ortalama hane 4,18 kişiden oluşuyor. 2002 yılında elde edilen toplam gelir ise 143,8 katrilyon TL olarak saptanıyor.

Haneler en düşük gelirden en yükseğe sıralanıyor. Sonra yüzde 20'lik beş dilime bölünüyor. Her dilimde 3,3 milyon hane yer alıyor. Dilimler için toplam ve ortalama gelir verileri hesaplanıyor.

En üst gelir dilimi ile başlayalım. Hanelerin en zengin yüzde 20'sinin geliri 72 ktr. TL tutuyor.

Bu da toplam gelirin yüzde 50'si ediyor. Hane başına ortalama gelir 21,9 milyar TL, fert başına ortalama gelir de 5,1 milyar TL çıkıyor.

Bu dilimin alt sınırı 11,4 milyar TL. Yani 2002 yıllık geliri 11,4 milyar TL ve üstü (aylık geliri 950 milyon TL ve üstü) olan haneler en üst yüzde 20'de yer alıyor. Dikkatinizi çekerim. Bu, hanenin toplam geliridir. Birden fazla çalışan olabilir. Ücret dışı gelirler de dahildir.

Bir alt dilime, hanelerin en üstten ikinci yüzde 20'sine geçelim. Gelir 30 ktr. TL'ye (toplamın yüzde 20,6'sı), ortalama hane geliri 9,1 milyar TLye, ortalama fert geliri 2,1 milyar TLye, alt sınır da 7,3 milyar TL'ye geriliyor.

Son olarak en alt yüzde 20'lik dilime bakalım. Gelir 7,6 ktr.TL (toplamın yüzde 5,3'ü), ortalama hane geliri 2,3 milyar TL, ortalama fert geliri 625 milyon TL ve bu dilimin üst sınırı da 3,5 milyar TL çıkıyor.

Kim zengin kim fakir?
Toplumun büyük bölümü gelir düzeyinin hak ettiğinin altında olduğunu düşünür. Kendisini zenginlerle kıyaslar.

Ve gelir dağılımının alt kategorilerinde yer aldığına karar verir. Gelir dağılımı araştırmaları ise vatandaşın nisbi yerini saptamasına olanak sağlar.

Yukarıdaki sayılara o açıdan bakabiliriz. 2002 yılında aylık geliri 600 milyon TL'nin üstünde olan haneler nüfusun en zengin yüzde 40'ı içinde yer alıyor.

Aylık gelir 950 milyon TL'ye yükselince, en üst yüzde 20'ye terfi ediyor. Türkiye'nin gerçek fakirleri, üst gelir sınırı ayda 290 milyon TL olan en alt dilimde yer alıyor.