Hem Galataport projesi hem de geçen hafta gerçekleşen ihale kamuoyunda ses getirdi. Bütün büyük projeler karmaşık ve çok-cephelidir. Farklı disiplinler farklı tepkiler verir. Herkes kendi perspektinden eleştirir ya da destekler.

Galataport'un ya da özelleştirilmesinin değerlendirmesini yapmak niyetinde değilim. Açıkçası yeterli bilgim yok. Sadece benim ilgi alanıma giren bir boyutuna bakacağım.

Çıkış noktam, ortalıkta dolaşan fiyatlar. Birinci gelen grubun verdiği teklif toplamı 49 yılda 3.5 milyar euro tutuyor. İkinci gelen ise aynı döneme sadece 1 milyar euro önermiş. İlk bakışta arada bir uçurum gözüküyor. Hakikaten öyle mi?

Bugünkü değer hesabı
Birden fazla dönemi kapsayan ve birbirine benzemeyen iki nakit akımını nasıl karşılaştırabiliriz? Bizim meslekteki herkes mutlaka bu sorunun cevabını bilmek zorundadır. Örneğin Bilgi Üniversitesi'nde iktisada giriş dersinde öğretiliyor.

Kullanılan yönteme "net bugünkü değer" (net present value) deniyor. Formülü farklı tarihlerdeki ödemeleri faiz haddi ile bugünkü değerine getiriyor. Böylece benzemezlik ortadan kalkıyor. Karşılaştırma yapılabiliyor.

En basit örneği verelim. Bir mal satmak istiyorsunuz. Bir alıcı peşin 100 lira, ikincisi bir yıl sonra 120 lira teklif ediyor. Hangi teklif daha iyi sorusu için iskonto ya da faiz haddini bilmek gerekir. Faiz yüzde 20'nin altında ise ikincisi, üstünde ise birincisi tercih edilecektir.

Mantık basittir. Faiz haddi yükseldikçe dönem başı yapılan ödemelerin önemi artar. Toplam ödeme daha düşük bile olsa erken ödemeli cazip hale gelir. Düşük faizde ise tersi olur.

Kim ne verdi?
Tekliflerin ayrıntısı için dün Hürriyet Gazetesi ekonomi sayfasında çıkan verileri kullandık. Birinci teklif 4'üncü yıl 3.52 milyon euro veriyor. Her yıl yüzde 10,7 artırıyor. İkincisi 15.33 milyon euro ile başlıyor. Her yıl yüzde 1,5 artıyor.

Hangi iskonto haddini seçelim? Bir yöntem Hazine'nin uzun vadeli döviz borcuna ödediği faizi almaktır. Örneğin 2030 vadeli dolar tahvilinin faizi halen yüzde 7,8 civarında seyrediyor. Bu faizle bugünkü değerleri buluyoruz. İlki 232 milyon euro, ikincisi 182 milyon euro çıkıyor. Yani ilk teklif bu faizde daha caziptir.

Tekliflerin daha yüksek faizle hesaplanan bugünkü değerleri tabloda gösteriliyor. Yüzde 9 faizle ilk teklifin avantajı 14 milyon euro'ya iniyor. İkinci teklif yüzde 10 faizde 4 milyar euro öne geçiyor. Yüzde 10 faizde farkı 16 milyon euro'ya yükseltiyor.

Özetleyelim. Tekliflerin bugünkü (peşin) değeri kullanılan faize göre değişmektedir. Yüzde 10'un altında euro faizleri için birinci teklif, yüzde 10'un üstünde euro faizleri için ikinci teklif daha yüksektir.