YTL günlük yaşama hızla giriyor. Örneğin alışverişe gittiğim komşu market raf fiyatlarından altı sıfır silmiş. 1.45 liraya incir, 14.60 liraya şarap aldım. Bayramdan sonra geçiş daha da hızlanacaktır.

Son iki yazımızda YTL nedeni ile kamuoyunda oluşan tedirginliklere cevap arıyoruz. Önce para biriminden altı sıfır atılmasının döviz kuru üstünde olumlu ya da olumsuz bir etkisi olmayacağını anlattık.

Sonra bir kent efsanesine saldırdık. Euro bölgesinin resmi tüketici enflasyonu verilerini, enerji ve gıda gibi alt kalemlerini, parite değişimini de hesaba kattık. Euroya geçişte enflasyonda bir değişiklikten söz edilemeyeceğini gösterdik.

Çözmemiz gereken son bir bilmece kaldı. Euroya geçişte fiyatlarda yuvarlama yapıldı mı? Cevap evet ise hangi koşullarda yapıldı? Türkiye'de bu koşullar geçerli mi?

Yuvarlama koşulları
İlk sorunun cevabı kesinlikle evet olmalıdır. Her ülkede yukarı yuvarlanan fiyatlar olmuştur. Bunu teorik düzeyde de saptayabiliriz. Yeter ki analizi dikkatli yapalım.

Avrupa Para Birliği'ne katılan ülkelerde bir euro karşılığı yerli para miktarı değişiyordu. Bir euronun kaç birim yerli para ettiğine birkaç örnek verelim: Fransa 6.56 Frank, İtalya 1936 Liret, İspanya 166.4 peseta, Avusturya 13.76 şilin, Almanya 1.96 Mark.

Fransa ile devam edelim. 75 FF fıyatı olan bir hizmet düşünelim. Örneğin erkek berberinde saç traşı için uygun bir fiyattır. Euroya geçişte birebir dönüşüm halinde yeni fiyatın 11.43 euro olması gerekiyor.

Bundan sonrasını tahmin etmek için dehaya ihtiyaç yoktur. Hizmet sektöründe böyle küsuratlı fiyatlar sevilmez. Berber fiyatı önce 12 euroya yuvarlar. Bir süre sonra, uygun ortamı yakaladığında 15 euroyu dener.

Devam edelim. İspanya'da 22 milyon pesetaya satılık bir ev düşünelim. Euro karşılığı 132 bin 212 euro ediyor. Gayrimenkul piyasasında da küsurat sevilmez. Evin fiyatı ya 130 bine iner ya da 140 bine yükselir.

Türkiye'de olur mu?
Örneklerde iki temel unsur var. Birincisi, özellikle hizmet sektöründe (ve ikinci el piyasalarında) yuvarlak fiyatların hem alıcı hem de satıcılar tarafından tercih edilmesidir. Diğeri ise yeni para birimi ile eskisi arasında küsuratlı bir ilişki olmasıdır.

İlki hiç şüphesiz Türkiye için de geçerlidir. Ancak, paradan altı sıfır atılması ikinci koşula uygun değildir. Daha iyi anlamak için tersinden bakalım. Halen 23.5 milyon TL'ye satılan bir hizmetin yeni fiyatı 23.50 YTL'dir. Fiyatını 1 Ocak 2004'te 25 YTL yapabilen firma zaten paradan sıfır aülmasa da 25 milyon TL'ye satardı. Mesele budur. Dolayısı ile Fransa, İtalya, İspanya ve Yunanistan'da rastlanan türden bir fiyat yuvarlama, Türkiye için söz konusu değildir.