Hazine Petkim'deki büyük hissesini blok olarak satmaya karar vermişti. Yurtdışından ilgi olmadı. Ülke içinde üç sermaye grubunun katıldığı açık artırma televizyondan canlı yayınlandı. Uzan Grubu'na ait şirket ihaleyi 605 milyon dolar vererek kazandı.

İhalede oluşan fiyattan Petkim'in toplam değeri 700 milyon doların biraz altında çıkıyor. Halbuki aynı gün Petkim'e borsa 1 milyar doların üstünde değer biçmişti. Petkim'e 2 milyar dolar değer atfeden çalışmalar da vardı.

Hemen tartışma başladı. Petkim'in gerçek değeri hangisi? İhaleden çıkan fiyat mı? Borsadaki fiyat mı? Yoksa uzman kurumların yaptıkları hesapla bulunan değer mi?

Olaya iktisatçı gözlüğü ile bakalım. Eğer ihale şeffaf ve ilgilenen herkese açık şekilde yapılmışsa, oluşan fiyat Petkim'in gerçek değeridir. Çünkü piyasa ekonomisinde her malın değeri piyasadaki fiyatıdır. Fiyat dışında bir ekonomik değer mümkün değildir.

Cansen'in yorumu
Ekodiyalog ortağım Ege Cansen her zamanki yaratıcılığı ile Hürriyet'te çok farklı bir yorum yaptı. Özetle, Petkim'in ihalede oluşan fiyatını fazla bulduğunu, o kadar bile etmeme ihtimalini daha yüksek gördüğünü iddia etti. Mantığı bana makul geldi.

Birinci gözlemi, ihaleye hiç yabancı firmanın katılmaması. Petrokimya tüm dünyada varolan önemli bir sektör. Sektörde çok-uluslu dev firmalar yer alıyor. Ama hiçbiri Petkim'le ilgilenmiyor. Petkim kelepir olsa mutlaka içlerinden bazılan ihaleye katılırdı.

İkinci gözlemi ihaleye katılan yerli gruplarla ilgili. Türkiye'de Petkim'in ürünlerini kullanan mali durumu güçlü büyük şirketler ihaleye katılmadılar. Demek ki cazip bir fiyat beklemiyorlardı.

Üç potansiyel alıcıdan birinin Vakıfbank olması Ege'yi ayrıca şaşırtmış. Vakıfbank'ın petrokimya alanında bir faaliyeti yok. Kendisi özelleştirilecek bir kamu bankasının özelleştirme ihalesinde işi ne?

Diğer potansiyel alıcı son dönemin çok başarılı İstanbul-dışı kökenli iki grubunun ortaklığı. Gaziantepli Konukoğlu ve Denizlili Zorlu hesabını kitabını iyi bilen işadamları. 605 milyon doları bile Petkim için fazla buluyorlar.

Ödeme koşulları
Ben bir başka konuya takılıyorum. Devletin neden taksitle özelleştirme yaptığını bir türlü anlamıyorum. Birkaç yıla yayılan ödeme planlarının özelleştirmeyi zora soktuğunu, tüm özelleştirmelerde peşin ödeme gerektiğini düşünüyorum.

Peşin ödeme bir taşla birden fazla kuş vurmaya olanak sağlayacaktır. Mali bünyesi zayıf şirketleri ihalelerden eleyecektir. Düşük bir peşin ödeme ile şirket alıp içini boşalttıktan sonra devlete geri verme senaryolarını bozacaktır. Devletin tahsilat sorunu kalmayacaktır.

Peşin ödeme teklifine yöneltilecek eleştiri bu takdirde fiyatın daha düşük çıkacağıdır. Doğrudur. Ancak yüksek fiyata sattığını zannedip sonra parayı tahsil etmemek mi daha iyidir? Yoksa daha ucuza satıp paranın tümünü almak mı? Geçmiş özelleştirme fiyaskolarına bakınca ikincisi kesinlikle daha avantajlı duruyor.