Enflasyon düşüyor ifadesi vatandaşı sinirlendiriyor. Vatandaş zaten devlete, resmi verilere güvenmez. Dolayısı ile istatistiklerin de birileri tarafından manipüle edildiğine inanmakta zorlanmıyor.

Farklı söylemlerle karşılaşıyoruz. Biri enflasyonla fiyat düzeyinin karıştırılmasından kaynaklanıyor. Buna "hayat pahalılığı" yaklaşımı diyebiliriz. Vatandaş kendi nominal geliri sabit kalır yada artarken fiyatların düşmesini arzuluyor. Bu da bizi mal-hizmet fiyatları ile faktör gelirleri arasındaki zor ilişkiye götürüyor.

Bir başkası söylem güncel gözlemlere dayanıyor. Bir harcıalem malda yüksek fiyat artışı örnek veriliyor. Buradan DİE tarafından düşük ölçülen enflasyonun aslında daha yüksek olduğu sonucuna varılıyor. Karşımıza gene ölçme sorunları çıkıyor.

Bazı fiyatlar
Ayrıntılı enflasyon verilerini DİE her ay excel formatında yayınlıyor. Böylece saklamak ve daha sonra kullanmak mümkün oluyor. Veriler arasında o ay fiyatı en çok ve en az artan 40 kalem mal ve hizmet ve bunların yıllık fiyat değişimi de yer alıyor. Karşılaştırma için son üç yılın (2002, 2003 ve 2004) Ocak ayı verilerini aldım. Ocak itibarıyla TÜFE'de son bir yıl içinde fiyatı en çok ve en az değişen iki kalemi seçtim. Ayrıca söz konusu 40 kalem mal ve hizmette basit ortalama ile yıllık enflasyonu buldum.

Ocak 2001'den Ocak 2002'ye, en az fiyat artışı şans oyunlarında (yüzde 13,2) ve zeytinde (yüzde 33,5), en yüksek fiyat artışı ise karnıbaharda (yüzde 310) ve ıspanakta (yüzde 423,2) olmuş. Basit ortalama yüzde 106, yıllık TÜFE artışı ise yüzde 73,2. Ocak 2002'den Ocak 2003'e, bazı mallarda fiyat artışı eksiye dönüyor. Bir yılda buzdolabı (yüzde 3,2) ve çamaşır deterjanı (yüzde 2,1) ucuzluyor. En yüksek fiyat artışları koyun (yüzde 78,7) ve dana (yüzde 83,8) etlerinde görülüyor. Basit ortalama yüzde 36,2'ye, yıllık TÜFE yüzde 26,4'e düşüyor. Ocak 2003'den Ocak 2004'e, 40 kalemin altısında fiyat artışı eksi çıkıyor. Bir yılda doğalgaz yüzde 19,4, yumurta yüzde 13,2 ucuzluyor. En yüksek artış ise balıkta (yüzde 44,5) ve yeşil soğanda (yüzde 64,8) görülüyor. Basit ortalama yüzde 14'e, yıllık TÜFE yüzde 16,2'ye iniyor.

Sayılara saygı gerekir
Yukarıdaki veriler güncel gözlemlerden hareketle genelleme yapmanın sorunlarına işaret ediyor. Fiyatı artan mal ve hizmetler insanların haklı olarak aklında kalıyor. Ama başka mal ve hizmetlerin fiyatının düştüğü unutuluyor.

Örneğin Ocak 2003'de kar ve fırtına vardı. Sadece Ocakta balık fiyatları yüzde 19,4, yeşil soğan fiyatı ise yüzde 11,1 yükseliyor. Aynı ay erkek ve kadın giyim eşyası fiyatları yüzde 7,8 ile 11,3 arasında, yumurta fiyatı yüzde 8,3 düşüyor. Enflasyon daima bir ortalamadır. Bütün mal ve hizmetlerin fiyatlarının aynı oranda değişmesi değildir. Arz ve talebe göre piyasada mal ve hizmet nisbi fiyatları sürekli değişir. Nisbi fiyat değişiklikleri ile enflasyonu birbirinden ayırdetmek o bakımdan çok önemlidir. Bu söylediklerimizden TÜFE'de ölçüm sorunları olmadığı sonucuna varabilir miyiz? Korkarım ki hayır. Bir sonraki yazımda mevcut endeksin enflasyonu nasıl olduğundan daha yüksek ölçtüğünü açıklayacağım.