Kriz sonrası dönemin en önemli ekonomik olayı enflasyonda yaşanan büyük düşüştür. Kamuoyu ve mali piyasalar böylesine sert bir düşüş beklemiyordu. Onlara rağmen gerçekleşti diyebiliriz. Nitekim, hâlâ inanmakta çok zorlananlara raslanıyor. En son temmuz enflasyon verilerini değerlendirmiştik. İki tahmin yaptık. Bir: Enflasyon birkaç ay yüzde 8-10 aralığında oyalanacak dedik. İki: Ancak, uzun dönemde düşüş trendinin süreceğini söyledik.

Ağustos-ekim verileri ilk tezimizi doğruladı. Mayıs ve haziranda yüzde 8,9 olan yıllık TÜFE, temmuzda yüzde 9,6'ya, ağustosta yüzde 10'a çıktıktan sonra eylülde yüzde 9'a düştü ama ekimde tekrar yüzde 9,9'a yükseldi.

Ne var ki, ekimde hem tüketici hem de toptan eşya fiyatlarında artış beklenenin üstünde gerçekleşti. Dolayısı ile bir kere daha "enflasyon yükseliyor mu?" tartışması başladı. Bu önemli konu üstünde durmak istiyoruz.

Dalgalanma ve trend
Tahmin yapmanın en zor kısmı kısa dönemli dalgaları uzun dönemli eğilimlerden ayırt edebilmektir. Bu zorluk borsa, döviz kuru, faiz vs. mali piyasa göstergelerinde çok belirgindir. Ayıranı iyi yapabilenler genellikle çok kârlı çıkar.

Aynı sorun makroekonomik göstergeler için de geçerlidir. Enflasyon, büyüme, işsizlik, dış açık vs. bir eğilim üstünde dalgalanma gösterir. Ne zaman dalga, ne zaman trend kınlıyor, ayırt etmek çok zordur. Yanılma ihtimali yüksektir.

Şöyle diyelim. Enflasyondaki her yükseliş kalıcı yükseliş, her düşüş de kalıcı düşüş değildir. Geçmişte bunun çok sayıda örneğini bulmak mümkündür. En yakınına, 2003 ilkbaharında yaşananlara ayrıntılı bakacağız.

Gazetedeki köşemde yayımlanan grafikte Temmuz 2002-Ağustos 2003 arası yıllık tüketici enflasyonu veriliyor. Temmuz-ocak döneminde hızlı bir düşüş var. Şubat-mayıs arasında tekrar yükseliyor. Hazirandan sonra gene düşüşe geçiyor.

Soru basit: Nisan sonunda mayıs-ağustos için nasıl bir tahmin yapardınız? Kesikli çizgiler, temmuz-nisan verilerinden elde edilen iki farklı trende işaret ediyor. Üstel trend düşüş, ikinci dereceden polinom trend ise yükseliş gösteriyor.

Yanılgının anatomisi
Polinom trend eldeki data ile daha uyumlu duruyor. Hem temmuz-ocak arası düşüşü hem de şubat-nisan arası yükselişi kapsıyor. Buna bakarak polinom trendi tercih ediyoruz. Enflasyondaki düşüşün bittiğini, yani tekrar yükseleceğini ilan ediyoruz.

Mayıs verileri çıkınca çok seviniyoruz. Aynen beklediğimiz gibi enflasyon yükseliyor. Ama haziran, temmuz ve ağustos verileri bizi çok üzüyor. Çünkü enflasyon tekrar hızla düşmeye başlıyor. Sorun nedir? Polinom trende güvenenler şubat-mayıs dönemindeki geçici yukarı dalgayı trendin kınlma noktası şeklinde algılıyorlar. Yanılıyorlar. Bu önemli kominin analizini sürdüreceğiz.