Mayıs enflasyonu salı günü DİE tarafından açıklandı. Nisan ortasından itibaren döviz kurları aşağı gitmeye başlamıştı. Mayısta bu eğilim hızlandı. Yani enflasyonun gerileyeceği biliniyordu. Fiili durumu da görmüş olduk.

Mayıs ayında TÜFE ve Özel imalat Sanayi endeksi (ÖİS) sırası ile yüzde 1,6 ve yüzde 0,3 yükseldi. TEFE ise yüzde 0,6 düştü. Dün gazete manşetlerine taşındığı gibi, 18 yıldır ilk kez mayıs ayında temel endekslerden biri eksiye geçti.

TÜFE, TEFE ve OİS için yıllık enflasyon, sırası ile, yüzde 30,8, yüzde 33,7 ve yüzde 28 oluyor. Yıllık TÜFE'de nisana kıyasla 1,2 puan artış, diğer ikisinde 1,5 puan gerileme var.

Enflasyonun karşıtı deflasyondur
Deflasyon fiyatların düşmesi demektir. Enflasyon Frenkçe şişmek, şişirmek (inflate) sözcüğünden gelir. Tersi de sönmek, söndürmek (deflate) muadilidir, İkinci Dünya Savaşı sonrasında deflasyon sözcüğü unutulmuştu. Son günlerde yeniden gündeme geldi.

Önce, 1990'ların sonunda Japonya'da fiyat artışları eksiye döndü. Fiyatlar yılda yüzde 1 gibi yavaş bir tempo ile de olsa düşmeye başladı, iktisatçıların aklına derhal 1930'lar, Büyük Buhran geldi.

Bir parantez açalım. 1930'larda yaşanan krizin o kadar çok hasar yapmasının temel nedenlerinden biri de deflasyonun engellenememesi idi. Çoğunluk bilmez ama 1930'larda Türkiye'de de ağır bir deflasyon yaşanmıştı.

Şöyle anlatalım. 1929'da 100 olan fiyat endeksi 1993'de 49'a gerilemişti. Dört yıl boyunca deflasyon iki hane sayılarda seyretmişti. Örneğin 1930 yılında toptan eşya fiyatlarındaki düşüş yüzde 24,2 olmuştu. Parantezi kapıyorum.

Son iki yılda hem ABD'de hem AB'de deflasyon işarefleri belirince, iktisatçılar tekrar teyakkuz haline geçtiler. ABD'nin şimdilik tehlike sının dışında kaldığı düşünülüyor. Buna karşılık özellikle Almanya'da ciddi bir deflasyon riski olduğu konusunda fikir birliği var.

Geçici deflasyon
Doğallıkla Türkiye deflasyondan çok uzak bir ülke. Tam tersine dünya enflasyon liginin en tepesinde yer alıyor. Enflasyonun ancak 2005'de tek haneli sayılara indirilmesi umut ediliyor.

Buna karşılık önümüzdeki birkaç ay boyunca Türkiye'de fiyatların mutlak olarak düşmeye başlaması gündemdedir. TEFE'de mayısta yaşanan yüzde 0.6'lık düşüş bir öncü işarettir. Arkası gelecektir.

Normal koşullarda, TEFE'de haziran-ağustos arasında üst üste ve mayıstan daha büyük eksiler çıkacaktır. ÖİS de bir yada iki küçük eksi verebilir. Hatta bazı özel koşulların bir araya gelmesi halinde TÜFE'de bile sembolik bir eksi yaşanabilir.

Geçici bile olsa deflasyonun yararları ve zararları var mıdır? Nelerdir? Tüketici yada üretici olarak deflasyon durumunda nasıl tavır alabiliriz? Bunlar önemli sorular ama cevaplamaya yerim kalmadı. Neyse ki aceleye gerek yok. Bu yaz deflasyondan söz etmeye çok fırsat olacaktır.


Not: Sevgili Ercan Arıklı'nın artık bizimle olmayacağına bir türlü inanamıyorum. Kendisine Allah'tan rahmet, bütün dostlarına sabır diliyorum.