Enflasyon yükselecek mi? Son yazımızın başlığı buydu. Ekim enflasyonu beklenenin üstünde çıktı. Kamuoyunda hava derhal değişti. Kötümser senaryolar hemen devreye girdi. Biz de tartışmaya katılmaya karar verdik.

Bir zaman serisinde dalgalanma ile eğilim değişikliğini ayırt etmenin zorluğu ile başladık. Temmuz 2002-Ağustos 2003 arasındaki dönemi örnek aldık. Ocak-nisan arasında enflasyonda görülen yükselişin nasıl yanlış tahmine yol açabildiğini gösterdik.

Bugün enflasyon beklentilerine daha genel çerçeveden bakacağız. Enflasyon beklentilerinin önemi çok sık vurgulanır. Enflasyonun gerilemesi için önce mutlaka beklentilerin düşmesi gerektiği söylenir.

Bu açıdan beklentilerin gerçekleşen enflasyonla karşılaştırılması daima önemli bir bilgidir. Geçmişteki tahminlerin doğruluk derecesini tespit ederiz. Bu ise bugünkü tahminlerin gerçekleşme ihtimali hakkında bize fikir verir.

Beklentiler hep kötümser
Merkez Bankası her ayda iki kez "Beklenti Anketi" yapıyor. Son anket çoğunluğunun profesyonel iktisatçı olduğunu sandığım 120 kişiye sorulmuş, 90'ı cevaplandırmış. Sorular arasında bir yıl (12 ay) sonra yıllık tüketici enflasyonun tahmin edilmesi de var.

Gazetedeki köşemde yayımlanan grafikte Kasım 2003 - Ekim 2004 arası (son yıl) için aylar itibarıyla veriler yer alıyor. Çubuk o ayın yıllık fiili TÜFE artışını, çizgi o ay için bir yıl önceki beklentiyi ve üçgenli çizgi o ay bir yıl sonrası için beklentiyi gösteriyor.

Kasım 2003'ü grafikte okuyalım. Kasım 2002'de beklenen Kasım 2003 enflasyonu yüzde 27 imiş (çizgi). Fiili Kasım 2003'te enflasyon yüzde 24 çıkmış (çubuk). Kasım 2003'te Kasım 2004 için enflasyon yüzde 15 tahmin edilmiş (üçgen çizgi).

Görünen köy kılavuz istemez. Kasım 2002-Ekim 2003 arasında bir yıl sonrası için enflasyon beklentileri kelimenin tam anlamı ile "uçuk" derecede kötümser kalmış. Bir tek örnek yeter. Mayıs 2003'te Mayıs 2004 için yüzde 23.5 beklenirken enflasyon yüzde 8.9 olmuş.

Grafik, beklentilerdeki hatanın rastlantısal olmadığına da işaret ediyor. Hata sistematiktir. Tahmin yapanların izleyecek 12 ayın enflasyon dinamiği hakkında varsayım ve analizleri açıkça yanlıştır.

Kötümserlik sürüyor
Kötümser bekleyiş 2004 yılında da devam ediyor. Özellikle nisan-temmuz arasına özellikle dikkatinizi çekiyorum. Dört ay boyunca fiili enflasyon bir yıl sonra beklenen enflasyonun altında seyrediyor.

Mayıs 2004'te fiili enflasyon yüzde 8,9 ama mayıs için beklenen enflasyon yüzde 10,5 olmuş. Yani bu mayıstan gelecek mayısa enflasyonda 1,6 puan yükselme bekleniyor.

Birileri size enflasyonun yükseleceğini söyleyince lütfen bu grafiği hatırlayınız. Geçmişte enflasyonu nasıl tahmin ettiklerini sorunuz. Geçmiş tahmin hatalarını araştırınız. Bu önemli konuya devam edeceğiz.