Enflasyondaki hızlı gerilemeyi anlamaya çalışıyoruz. Düşüş eğiliminin gücünü saptayarak yola çıktık. TEFE'deki dalgalanmayı ve muhtemel nedenlerini inceledik. Analizimiz bizi enflasyon beklentileri konusuna getirdi.

Geçen yazıda CNBC-e anketlerini kullanarak TÜFE, TEFE ve Özel İmalat Sanayi -ÖİS- için beklenen ve fiili enflasyon arasındaki ilişkiyi irdeledik. Ay içinde yapılan tahminlerdeki sapma ile enflasyondaki yapısal değişim arasında bağ kurduk. Bugün, enflasyon beklentilerini daha uzun bir zaman aralığı ile, yıllık bazda ele alacağız. TÜFE'de yıllık enflasyonun bir yıl önce beklenenden ne ölçüde saptığını göreceğiz.

Merkez Bankası anketi
Merkez Bankası ayda iki kez iktisatçılar arasında (benim de katıldığım) bir anket düzenliyor. Cevaplayanların CNBC-e anketi ile çakıştığını sanıyorum. 80-90 civarında cevap geliyor. Dolayısı ile daha yaygın bir anket kabul edebiliriz.

Ankette, o ay, iki ay sonra, yıl sonu ve on iki ay sonra TÜFE tahminleri soruluyor. En düşük, en yüksek ve ortalamalar yayınlanıyor. Enflasyon beklentilerinin nasıl seyrettiğini gösteren çok değerli bir veri seti oluşuyor.

Gazetedeki köşemde yayınlanan tablonun ilk üç sütununda, son on iki ay için, yıllık TÜFE ortalama beklentisi (consensus), fiili TÜFE ve beklenti-fiili sapması oranı gösteriliyor. Son sütuna bilgi için ankete kendi cevaplarımı ekledim.

Son satırı örnek olarak kullanarak yöntemi açıklayalım. İlk sütun Mayıs 2003'te yapılan anketlerin Mayıs 2004 itibariyle yıllık TÜFE artışı beklentisini veriyor. Bir yıl öncesinde Mayıs 2004' te yıllık TÜFE artışı yüzde 23,5 bekleniyormuş.

İkinci sütundaki yüzde 8,9 Mayıs 2004'te yıllık fiili TÜFE artışıdır. Üçüncü sütun, fiili TÜFE'nin beklenenden sapmasını yüzde olarak ifade ediyor. Eksi işareti beklenti karamsar kaldı demektir. Sapma yüzde - 62,2 olduğuna göre, fiili enflasyonun beklenenin neredeyse üçte biri düzeyinde gerçekleştiği anlaşılıyor.

Şaşırtıcı karamsarlık
Bence tablo çok ilginç. Sapma hep eksi işaret taşıyor. Yani beklentiler hep karamsar kalıyor. Üstelik, son on iki ay boyunca sapma sürekli büyüyor. Yani Haziran 2002 - Mayıs 2003 döneminde karamsarlık giderek artıyor.

Tahminlerin piyasada çalışan profesyonel iktisatçılara ait olduğunu unutmayalım. Belki Temmuz - Kasım 2002 dönemindeki karamsarlığı seçimlere bağlayabiliriz. O aylarda benim tahminlerim de yüksek seyrediyor.

Ama Aralık 2002 sonrasında böyle bir bahane kalmıyor. Ona rağmen 2003 ilkbaharında beklentiler hızla kararıyor. Ekonominin gerçeklerinden giderek kopuyor. Benim ortalamanın çok altındaki tahminlerimin de karamsar kaldığına dikkat çekerim.

Şimdi soralım. Bu tabloyu gördükten sonra enflasyon beklentilerine güvenir misiniz? Para politikasının yönünü bu beklentilere göre çizer misiniz? O politikanın ekonominin yararına olacağına inanır mısınız? Bunlar herkesin üstünde düşünmesi gereken çok önemli sorulardır.