Enflasyonda gerçekleşen büyük kırılmayı çok önemsiyoruz. Yıllık enflasyonun otuz küsur yıl sonra tek-haneli sayılara inmesi tarihi bir olaydır. Bu sürecin daha yakından izlenmesi gerekmektedir.

Önceki iki yazımızda enflasyondaki düşüş eğiliminin gücünü saptadık ve TEFE'de dalgalanma yaratan nisbi fiyat değişimlerini ele aldık. Konuyu getirip enflasyon beklentilerine bağladık.

"Beklenti" sözcüğü bizi iktisadın hem en önemli hem de en zor konularından birine götürür. Ekonomik aktörlerin beklentilerini oluşturdukları karmaşık sürecin analizi genellikle olanaksızdır. Buna karşılık tüm iktisat politikalarının başarısı doğrudan beklentilere bağlıdır.

CNBC-e anketleri
Beklentileri görmeyi amaçlayan birden fazla anket yapılıyor. CNBC-e anketleri bunlardan biridir. Enlasyon, sanayi üretimi, dış ticaret, ödemeler dengesi, vs. pek çok veri için anket düzenleniyor. CNBC-e her ayın 25'i civarında enflasyon beklentilerini ölçüyor. Ankete mali kurumların (bankalar ve menkul değerler şirketleri) araştırma bölümleri katılıyor. Ortalama 25-30 cevap geliyor. Her kurumun tahmini ve ortalamalar yayınlanıyor.

Ankette, o ayın, bir sonraki ay, gelecek üç ve altı aylar ve yıl sonu TÜFE ve TEFE, o ay için Özel İmalat Sanayi - ÖİS - ve yıl sonu dolar kuru soruluyor. Kapsamlı bir anket olduğu söylenebilir. Ben o aya ait tahminleri gerçekleşme ile karşılaştırıyorum.

Dikkatinizi çekerim. Tahmin ay sonuna bir hafta kala yani fiili fiyat hareketleri gözlendikten sonra yapılıyor. Dola-yısı ile tutturması kolay bir tahmin gibi duruyor.

Gazetedeki köşemde yer alan tabloda TÜFE, TEFE ve ÖİS için 2004'ün ilk beş ayında CNBC-e anket sonuçları, fiili veriler ve yüzde olarak anketin sapması gösteriliyor. Hataların nasıl büyüyebildiğini görmek için sayıları birikimli aldık.

Sapmanın analizi
TÜFE ile başlayalım. Ankete göre beş aylık enflasyon yüzde 6.2 olması gerekirken fiilen yüzde 3.2 çıkmış. Tahminler yan yanya sapmış. Sapmanın işareti her ay eksi ve azçok değeri de ayın kalıyor. Anket, TÜFE'yi sistematik olarak yüksek tahmin ediyor. TEFE'de tam tersi bir durum var. İlk beş ayda beklenen artış yüzde 7.4 iken fiili artış yüzde 9.3 olmuş. Tahminler yüzde 25 sapmış. Sapmanın işareti her az artı ama dalgalanıyor. Anket, TEFE'yi sistematik olarak düşük tahmin ediyor.

ÖİS'de ise, beklenen artış yüzde 4.7, fiili artış yüzde 4.8, yani sapma sadece yüzde 2 çıkıyor. Sapmanın işareti ilk üç ay eksi iken Nisan'da ÖİS beklenenin çok üstünde artınca dengeleniyor. Anket, ÖİS'yi tutturuyor.

Bu durumu nasıl açıklıyoruz? TÜFE sapması, enflasyon dinamiğindeki yapısal değişimin kavranmadığına işaret ediyor. TEFE'yi tarımsal fiyat dalgalanması zorluyor. ÖİS ise eski ve bilinen enflasyon dinamiğine yatkın olduğu için tutturuluyor.