Dünya Bankası her yıl eylül sonunda Dünya Kalkınma Raporu'nu (World Development Report) yayınlar. Rapor bir konuda odaklanır. Bu yıl "Kamu Hizmetlerini Fakirlere Götürmek" konusu işleniyor. Son yıllarda banka ağırlığı ekonomik gelişmenin toplumsal boyutuna vermeye başladı.

Raporun çok önemli bir başka özelliği vardır. Sonuna tablolar eklenir. Bunlardan biri, bir önceki yıl için banka uzmanları tarafından hesaplanan satın alma gücü paritesine göre kişi başına milli gelir sayılarıdır.

Ankara'daki Dünya Bankası bürosuna tabloları fakslamalarını rica ettim. Nezaket gösterip raporu yolladılar. Önce tablolar bölümüne baktım. Gördüklerimi okuyucularımla paylaşmaya karar verdim.

Satın alma gücü paritesi
Dünya Bankası 135 ülkenin verilerini yayınlıyor. Tabloyu makul bir boyutta tutmak için Türkiye dışında 10 ülke seçtim. Yunanistan ve Mısır komşu kontenjanından girdi. Almanya AB'yi temsil ediyor. Gerisi nüfusu büyük ülkeler. Türkiye'yi küçük ülkelerle karşılaştırmayı anlamlı bulmuyorum.

Uluslararası karşılaştırmalarda satın alma gücü paritesi (PPP - Purchasing Povver Parity) çok yararlıdır. Birincisi kur dalgalanmalarının kişi başına geliri etkilemesini önlüyor. İkincisi hizmet sektörlerindeki büyük fiyat farklarının milli gelir muhasebesinde yarattığı çarpıklıkları düzeltiyor.

Ters bir örnekle açıklayalım. 2002 yılında Japonya'nın cari kurdan kişi başına geliri 33.350 dolar ile ABD'nin sadece yüzde 4 altındadır. Halbuki Japonya'da satın alma gücü paritesi ile kişi başına gelir 26.070 dolar, yani ABD'den yüzde 26 daha düşük çıkmaktadır.

2002 doların çok güçlü olduğu bir yıldı. Almanya'da cari kurdan kişi başına gelirin satın alma gücü ile hesaplananın altında çıkmasının nedeni doların euro'ya karşı değer kazanmış olmasıdır.

Türkiye nerede?
Maalesef Türkiye'de kamuoyu cari kurdan kişi başına geliri kullanmayı seviyor. Her fırsatta kişi başına gelirin 2.500 dolar olduğu söyleniyor. Yanlıştır. Doğrusu satın alma gücü paritesi ile bulunan 6.120 dolardır.

Yunanistan'da satın alma gücü paritesine göre kişi başına gelir 18.240 dolar ile Türkiye'nin üç katına ulaşıyor. Cari kurdan kişi başına geliri Türkiye'nin altında olan Rusya'nın satın alma gücü paritesine göre kişi başına geliri Türkiye'den daha yüksek çıkıyor. Türkiye'de satın alma gücü paritesi ile kişi başına gelir 2000 yılında 7.000 dolardı. Demek ki Şubat krizi iki yılda kişi başına yüzde 14 düzeyinde bir fakirleşmeye neden olmuş. Bu listede 2000'den 2002'ye satın alma gücü paritesine göre kişi başına geliri düşen başka ülke olmadığını özellikle belirtmek istiyorum.