Türkiye hakikaten garip bir ülke. Dünyada bir benzeri olduğunu sanmıyorum. Ekonomi deyince insanların aklına sadece döviz kuru geliyor. Tüm toplum iki yıldır döviz kuru ile yatıyor, döviz kuru ile kalkıyor.. Daha da ilginci, kurun bütün hareketleri mutsuzluk nedeni oluyor. Kur tırmanınca herkes fena halde sinirleniyor. Eh, düşünce sevinecekler diyoruz. Hiç öyle olmuyor. TL değer kazanınca yine tedirginlik oluyor. Çeşitli nedenlerle çok farklı toplum kesitleri ile görüşme, konuşma fırsatını buluyorum. Merhaba der demez döviz kuru sorularına muhatap oluyorum. Elimden geldiği kadar anlatmaya çalışıyorum. Döviz kuruna duyulan ilginin kurun nasıl belirlendiği konusunda da bilgilenmeyi getirmesini beklerdim. Öyle olmuyor. Tam tersine, kurun nasıl oluştuğu hakkında kelimenin tam anlamı ile büyük bir kafa karışıklığı var.

Kuru kim belirler?
En önemlisi, vatandaş bir türlü döviz kurunun piyasada belirlendiğini kabullenmek istemiyor. Bunun arkasında mutlaka birileri vardır diye düşünüyor. Yani dalgalı kur rejiminin anlamı tam kavranmış değil. Çoğunluk döviz kurunu aslında hükümetin saptadığına inanıyor. İyi bir haber, daha ilgili olanların kur saptama işlevini Merkez Bankası'na atfetmeleri. En azından ekonomi yönetiminde Merkez Bankası'nın rolünün görünürlük kazandığına işaret ediyor. Bir bölümü bilenen komplo teorilerini döviz kuruna uyguluyor. Birileri var. Tam kim oldukları belli değil ama kesinlikle kötü adamlar. Kapalı kapılar arkasından bir takım operasyonlar yapıyorlar. Kuru istedikleri gibi oynatıyorlar. Dikkatli bakınca, bu görüşlere fazla şaşırmamak gerekiyor. En önemlisi, toplumun kolektif hafızasında döviz kuru daima devletle özdeşleşmiş. Çünkü 1930'lardan itibaren Şubat 2001'e kadar döviz kurunu daima hükümet saptamış. Ayrıca, genelde piyasa kavramına karşı güvensizlik var. Türkiye'de piyasa çok yeni bir olay. Geçmişte piyasa adı altında çok büyük haksızlıklar ve yolsuzluklar yapılmış. Sözcük hafızalarda nesnel bir süreci çağırmıyor. Manipülasyon şaibesi taşıyor.

Enflasyonla ilişkisi
Enflasyonla döviz kuru arasında kurulan otomatik ilişki kur hakkındaki yanılgıların bir başka nedeni. Gene geçmiş deneyimler ön plana çıkıyor. Özellikle 20 yıl boyunca uygulanan "enflasyon kadar devalüasyon" kuralı hafızalarda derin izler bırakmış. Çünkü Türkiye'de kur ve enflasyon hep aynı yönde davranmış. Daha doğrusu ikisi de hep yukarı doğru gitmiş. TL'nin nominal olarak devamlı değer kaybedeceği vatandaşın gözünde adeta ekonominin demir kanunu halini almış. İstediğiniz kadar tersini söyleyin. Dalgalı kurda önemli olan döviz arz ve talebidir, enflasyon ancak uzun dönemde kura etki yapar deyin. Eski alışkanlıklar kolay değişmiyor. Vatandaş dövizin sürekli yükseleceğini beklemeyi sürdürüyor. Başka unsurlar da var. Devam edeceğim.