Kapsamlı bir konjonktür analizine girmeden önce dış dengenin ayrıntılarına bakıyoruz. Nedenlerini tahmin etmek zor değildir. Dış dünya ile ilişkilerdeki dengesizlik ekonominin en önemli zafiyetine dönüştü.

Sonuçlarımızı hatırlatalım. Bir: Dış ticaret açığı büyürken görünmeyen fazlasının küçülmesi cari işlemler hesabını tehlikeli şekilde bozuyor. İki: Borç-dışı finansmandaki artış sayesinde büyük dış açığa rağmen sermaye hesabı fazla veriyor. Üç: "Net hata noksan" kaleminin finansmandaki payı büyüyor.

Bunlar arasında konjonktür açısından en önemlisi, dış ticaret açığındaki büyümedir. Hizmet, yatırım ve transfer gelirlerinde (görünmeyenler) kısa dönemde ciddi bir değişim olmaz. Dolayısı ile dış denge bire bir dış ticaret açığını izleyecektir.

Yöntem ve hesaplar

Dış ticaret verileri DİE tarafından her ay açıklanır. İhracat FOB (Free on Board - navlun ve sigorta yok), ithalat CIF (Cost Insurance Freight - navlun sigorta var) yayınlanır. Veriler bavul ticaretini ve altın alım-satımını kapsamaz. Para birimi dolardır. Türkiye dış ticaretinin takriben yarısını AB ile gerçekleştiriyor. Dolayısı ile euro/dolar paritesindeki değişim dış ticaret sayılarını etkiliyor. Bu sorunu verileri yarım euro ve yarım dolardan oluşan bir döviz sepetine (doleur!) dönüştürerek çözüyoruz.

İki seriye bakıyoruz. İlki sepet cinsinden on iki aylık dış ticaret açığıdır. Eylülde 36 milyar dolar doleur'e ulaşmıştır. Bir yıl önce 29 milyar doleur idi. Yıllık artış 7 milyar doleur'dür. Diğeri için önce sepet cinsinden dış ticaret açığı serisinde mevsimlik düzeltme (Tramo-Seats) yapıyoruz. Sonra son üç ayın sayılarını yıllandırıyoruz. Son üç ayın temposuna denk gelen yıllık dış ticaret açığını buluyoruz. Eylül için 44 milyar doleur çıkıyor. Fiili açıktan 8 milyar doleur daha yüksektir.

Ticaret açığı büyüyecektir

Yıllandırılmış açığın fiili açığı önceden çok iyi tahmin ettiği aşağıdaki şekilde izleniyor. 2004 yılında yıllandırılmış açık 30 milyar doleur civarında seyrediyor. Fiili açık yıl sonunda o düzeye geliyor. 2005'de yıllandırılmış tırmanmaya başlıyor.

Bugünkü eğilimde 2006 ortasında dış ticaret açığı 44 milyar doleur olacaktır. Bugünkü paritede 49 milyar dolar eder. 41 milyar dolarlık eylül sonu dış ticaret açığının 8 milyar dolar üstündedir.

Buradan cari işlemler dengesine ulaşabiliriz. Bakkal hesabı ile dış ticaret açığında 8 milyar dolar büyüme cari işlemler açığını 6.5 milyar dolar artırıyor. Buradan eylül sonunda 21.4 milyar dolar olan açığın 2006 ortasında 28 milyar dolara tırmanacağını hesaplıyoruz. Milli gelirin yüzde 8'ine yakın bir sayıdır.

Bir hususa dikkat çekmek istiyoruz. Mevcut eğilimin devamı halinde ne olacağını hesaplıyoruz. Devam eder ya da etmez demiyoruz. Diyemiyoruz. Çünkü onu ancak konjonktür analizinden sonra söyleyebiliriz.