Son dönemde temel makroekonomik göstergelerin önemli bir bölümünde etkileyici düzelmeler yaşandı. Özellikle kamu maliyesi ve onunla doğrudan ilgili alanlardaki iyileşme ile ekonominin mali kırılganlığı azaldı.

Enflasyon, nominal ve reel faizler, nominal-reel kamu açığı ve nominal-reel kamu borcu hızla geriledi. Döviz kuru istikrar kazandı. Özelleştirme hızlandı. Sosyal güvenlik gibi kemikleşmiş yapısal sorunlara el atıldı.

Buna karşılık kamuoyu bir konuda hâlâ çok tedirgin. Dış açık giderek tahayyül etmesi dahi zor düzeylere tırmanıyor. Üstelik bu olay üretime yönelik talepte ve dolayısıyla üretimde durağanlığa rağmen gerçekleşiyor.

İkincisi bizi konjonktür analizine götürür. Yaz başında konjonktüre bakmıştık. Gene sırası geldi. Ancak, ondan önce dış dengede yapısal değişimi araştırmakta yarar gördük. Bugün cari işlemler dengesini, bir sonraki yazıda sermaye hesabını inceliyoruz.

Yöntemi tanıtıyoruz
İşlevsel açıdan cari işlemler dengesi dörde bölünür: Mal dengesi, hizmet dengesi, transfer
dengesi ve yatırım geliri dengesi. Yatırım geliri dengesi dışında kalanlar toplamına bütçeden bilinen ölçü uygulanabilir: Faiz-dışı (birincil) denge. Dış dengede uzun dönem sürdürülebilirliğin en önemli göstergesidir. Mutlak değerleri kullanarak yapılan karşılaştırmalar yeterli bilgi vermez. O nedenle zaman içinde değişimi görmek için kalemlerin milli gelire oranını kullanıyoruz. Üç dönem seçtik: On bir yıllık (1994-2004) ortalamalar, yakın tarihin sorunlu yılı 2000 ve Haziran 2005 için yıllık. Böylece son 12 aylık dönemi hem uzun dönem ortalaması hem de sorunlu 2000 yılı ile karşılaştırdık. Sonuçlar tablodadır.



Birincil denge uzun dönem ortalamasında milli gelirin yüzde 0.4'ü kadar fazla veriyor. Çünkü mal dengesindeki açıktan daha büyük hizmet-transfer fazlası var. 2000'de yüzde 2.9 açık veriyor. Son yılda ise açık yüzde 4.1'e yükseliyor. Neden?

2000'deki açık mal dengesi açığının büyümesinden, son yıl ise hizmet-transfer fazlasının düşmesinden kaynaklanıyor. 2000'e kıyasla hizmet-transfer dengesindeki bozulma 3.6 puandır.Türkiye'nin hizmet-transfer gelirlerinde yapısal bir gerileme söz konusudur. Hizmet-transfer fazlası azalırken mal açığın büyümesi cari dengedeki yapısal bozulmaya işaret ermektedir.

Cari işlemler açığının milli gelire oranındaki artışın süreceğini öngörüyoruz. Dış dengede görülen bu yapısal bozulma çok ciddi ve çok tehlikelidir.