Yılın ilk yazısında 2003 için büyüme, enflasyon ve döviz kuru tahminlerimizi verdik. Halbuki daima cari işlemler dengesi için de bir tahmin açıklarız. Bu kez bilerek dış dengeyi hariç tuttuk. Tek başına bir yazıda ele almayı tercih ettik.
Türkiye toplumunun müşterek hafızasındaki güçlü döviz bitecek korkusu haklı nedenlere dayanır. Son elli yılın krizlerinde kur ve döviz hep baş roldedir. 1955-58 ve 1977-80 dönemlerinde ise iki kez Türkiye kelimenin gerçek anlamı ile dövizsiz kaldı.
1980'lerde ekonomiyi dış rekabete açan her adımda "eyvah, döviz bitecek!" dendi. Rusya
pazarının açılması ile birlikte döviz gelirlerinde büyük artışlar yaşanmasına rağmen korku sürdü. Şubat krizi sonrasında döviz ve kur tam bir saplantı haline geldi.
Bütün bunları düşünerek Türkiye'nin döviz gelir ve giderlerinde görülen değişimi başlı başına bir yazı konusu yapmaya karar verdim.

Gelir ve giderlerin ayrıntısı
Ocak-Ekim 2002 cari işlemler dengesi yayınlandı. Ana eğilimler iyice belirginlik kazandı.
Yılın ilk on ayında cari işlemlerde, 6 milyar dolar fazla oluşmuş. Son iki ayda açık verse bile yıl küçük bir artı ile kapanacaktır.
İki hususa dikkatinizi çekmek istiyorum. Bu yıl ekonomi yüzde 7 civarında büyüyor. Yani talep olmadığını ve cari dengenin o nedenle fazla verdiğini söyleyemeyiz. TL ise değer kazanmıştır. Fazlayı TL'nin değer kaybı ile açıklayamayız.
Döviz kazanan ve harcayan faaliyetlerde çok ciddi bir yapısal dönüşüm yaşandığı kanısındayım. Sayılar içinde sizi boğmadan derdimi anlatmaya çalışacağım. Dış ticaret açığına, görünmeyen gelirlere ve işçi dövizlerine bakacağım.
Şubat krizinden bu yana dış ticaret açığı küçülmektedir. Bir nedeni ihracattaki artıştır.
Diğer nedeni ise ithalattaki azalmadır. 1996-98 arasında dış ticaret açığı 20 milyar dolar, 2000'de ise 26 milyar dolardı. 2002'de 12 milyar dolarda kalacaktır.
İhracat artışı olağan trend büyümeyi yansıtmaktadır. Yani kalıcıdır. İthalat düşüşü ise ekonomideki yapısal dönüşümün bir sonucudur. Kamu açıkları ile pompalanan iç talep dönemi bitmiştir. İthalattaki düşüş de kalıcıdır.
Görünmeyen gelirlerde ve işçi dövizlerinde ise tam tersine bir eğilim vardır. Örneğin 1998'de net görünmeyenler 10,5 milyar dolar, işçi dövizleri 5,8 milyar dolar, toplamı 16,3 milyar dolardır. 3,9 milyar dolar bavul ticareti vardır. 19 milyar dolar dış ticaret açığına karşılık cari işlemler 2 milyar dolar fazla vermiştir.
2002'de net görünmeyenler artı işçi dövizleri toplamı 6,9 milyar dolardır. Dört yıl içinde döviz kazançlarında 9,5 milyar dolarlık bir gerileme izlenmektedir. Bunun ne kadarının hakiki, ne kadarının da belirsizlik nedeni ile yurt dışında tutulan döviz olduğu herkesin merak konusudur.

2003 tahminleri
2003'de 40 milyar dolar ihracat, 54 milyar dolar ithalat öngörüyorum. 2003 yılı ithalatı 2000'den fazla olacaktır. Ama dış ticaret açığı 14 milyar dolarda kalacaktır. 2002 gibi 4 milyar dolar bavul ticaretini ekleyince dış ticaret açığı 10 milyar dolara inecektir.
Görünmeyen gelirlerde gizlenen sermaye kaçağında hiç azalma olmasa bile rekor ithalata rağmen cari denge açığı 1,5 milyar dolar civarında kalacaktır. Güvenin tesis edilmesi halinde ise net görünmeyen artı işçi dövizlerinde 2,5 milyar dolar artış hesaplıyoruz. Bu da cari işlemler dengesinde 1 milyar dolar fazlaya tekabül ediyor.
Kur hesapları yaparken cari dengeyi unutmamak gerekiyor.